Heimsókn eitt sum­arið til Borg­ar­fjarðar eystri fyrir nokkrum árum átti heldur betur eftir að reyn­ast afdrifa­rík fyrir Rögnu S. Ósk­ars­dóttur og sam­býl­is­mann, Þóri Guð­munds­son. Í kjöl­farið festu þau kaup á húsi þar, í magn­aðri nátt­úru­feg­urð og ein­stöku sam­fé­lagi manna eins og hún orðar það, og gerðu að sínu öðru heim­ili.

Það var í heim­sókn til Ólafs Aðal­steins­sonar, æðar­bónda í Loð­mund­ar­firði, og eig­in­konu hans, Jóhönnu Óla­dóttur, síð­asta sumar sem hug­myndin fædd­ist hjá þeim; að kaupa æðar­dún af bændum, fram­leiða úr honum og selja inn­an­lands og erlendis í gegnum Netið. „Við vörðum deg­inum með þeim heið­urs­hjónum og Ólafur leiddi okkur í allan sann­leika um æðar­dún­inn auk þess að ganga með okkur um varp­stöðv­arnar, en það eitt og sér er ævin­týri út af fyrir sig. Ólafur hafði þá miklar áhyggjur af því að megnið af þessum dásam­lega dúni væri fluttur út óunn­inn ár hvert. Þær áhyggjur og sam­ræður okkar á milli í kjöl­farið kveiktu heldur betur í okkur og allt fór í gang.“

Vilja breyta ferl­inu
Ragna segir að frá þeirri stundu, þegar þau keyrðu úr hlaði frá þeim hjónum, hafi ekki verið aftur snúið. „Veturinn hefur farið í alls kyns pæl­ingar og áætl­ana­gerð. Nú erum við fimm í hópnum, öll með ólíka styrk­leika sem hentar verk­efn­inu vel.

Að með­al­tali flytja Íslend­ingar út um þrjú tonn af dúni á ári sem er um ¾ heims­fram­leiðsl­unnar. Dúnninn er að mestu leyti fluttur út hreins­aður, en að öðru leyti óunn­inn og eru helstu við­tök­u­lönd Japan og Þýska­land. Þessu viljum við hjá Íslenskum dún breyta, við viljum þvo og full­vinna æðar­dún­inn hér heima.“

Auk Rögnu og Þóris skipa hóp­inn fyrr­nefndur Ólafur æðar­bóndi, Kristján Már Gunn­ars­son og Guðrún Ástrós Berg­sveins­dóttir. „Ég stýri verk­efn­inu og Kristján sér um vef­síðu­gerð og mark­aðs­setn­ingu á Netinu. Óli safnar dún­inum og er auk þess sér­fróður í öllu sem við­kemur vinnslu æðar­dúns. Þórir sér um upp­bygg­ingu verk­ferla og verk­stæðis. Síðast en ekki síst sér Ástrós um efn­is­kaup og sam­setn­ingu værð­ar­voða.“

Einstök nátt­úru­af­urð
Það sem er mest spenn­andi við verk­efnið, að hennar sögn, er sú stað­reynd að Íslend­ingar eru nán­ast með ein­ok­un­ar­að­stöðu á heims­ins besta dúni, sem er æðar­dúnn­inn. „Hann er algjör­lega ein­stök nátt­úru­af­urð. Frá land­námi hafa þeir bændur sem höfðu æðar­varp á jörðum sínum, vakað yfir varp­inu á vor­mán­uðum, stuggað burt varg­fugli og tófu, ásamt því að hjálpa fugl­inum við hreið­ur­gerð og umönnun eggja og unga. Þegar æðar­kollan verpir tætir hún dún­inn af bringu sinni til að halda hita á eggj­unum. Ef bónd­inn myndi ekki hirða dún­inn úr hreiðr­unum myndi hann aðeins fjúka í burtu, engum til gagns. En í stað þess hafa bændur í gegnum ald­irnar nýtt þessa ein­stöku auð­lind til að halda hita á sér og sínum.“

Algjört undra­efni
Ragna segir æðar­fugl­inn vera eina fugl­inn sem fellir dún í þessu magni í hreiður sín. „Annar dúnn sem við þekkjum er reyttur af fugl­unum. Því er afurðin eins nátt­úru­væn og vist­væn og hugs­ast getur. Að auki er dúnn­inn nátt­úru­legt undra­efni sem á sér ekki hlið­stæðu.

Eig­in­leikar hans eru ein­stakir því hann er þak­inn örfínum, mjúkum, krók­laga þráðum sem valda sam­loðun hans. Hann er loft­mik­ill sem veldur ein­stökum létt­leika, háu ein­angr­un­ar­gildi og góðri öndun. Úr hverju hreiðri safn­ast um 15-17 g af dúni og því þarf um 60-80 hreiður til að safna 1 kg af dúni.“

Hún minnir á að flestir verji um þriðj­ungi ævinnar umvafðir sæng. „Því eigum við aðeins að sætta okkur við það besta þegar kemur að vali hennar. Það má því segja að við­skipta­vinir okkar séu þeir sem vita hvers virði góður svefn er.“

Vilja full­vinna inn­an­lands
Teymið stefnir að því að leggja sitt á vog­ar­skál­arnar til að draga úr útflutn­ingi á óunnum æðar­dúni. „Við viljum róa að því öllum árum að full­vinna þessa dásam­legu og ein­stöku afurð inn­an­lands. Með stofnun fyr­ir­tæk­is­ins viljum við líka fjölga störfum í heima­byggð, en Borg­ar­fjörður eystri tekur þátt í verk­efni Byggða­stofn­unar sem kall­ast Brot­hættar byggðir. Markmið þess er að styrkja atvinnu­sköpun í sveit­ar­fé­lögum sem hafa átt undir högg að sækja á und­an­förnum árum.“

Bera saman bækur
Markmið þeirra með þátt­töku í við­skipta­hraðl­inum er fyrst og fremst að koma verk­efn­inu í gegnum þá þeyti­vindu sem við­skipta­hrað­all af þessu tagi er. „Fjöldi sér­fræð­inga úr atvinnu­líf­inu, bæði sem fyr­ir­les­arar og ráð­gjafar, koma með haf­sjó af ábend­ingum og athuga­semdum sem nýt­ast okkur til að gera hug­mynd­irnar okkar enn betri. Ekki má síðan gleyma hinum teymunum sem taka þátt í verk­efn­inu, það er ómet­an­legt að geta borið saman bækur og miðlað reynslu á milli tey­manna. Sem betur fer er stuðn­ingur bæði einka­að­ila og yfir­valda við íslenska frum­kvöðla alltaf að aukast enda sjáum við urmul spenn­andi fyr­ir­tækja spretta upp víðs vegar um landið. Við hlökkum sann­ar­lega til að slást í hóp þess­ara fyr­ir­tækja.“

Mynda­texti: Guðrún Ástrós Berg­sveins­dóttir, Ragna S. Ósk­ars­dóttir og Kristján Már Gunn­ars­son.

Stúdíó Birtíngur í sam­starfi við Til sjávar og sveita.