Menningarsnobb akademíunnar

Eftir / Lindu Björg Árna­dóttur

Á síð­asta ári síð­ustu aldar kom hópur fólks að því að gefa út blað sem bar nafnið 24/7 sem átti að fylgja Morg­un­blað­inu einn dag í viku sem auka­blað og fjalla um mál líð­andi stundar, popp­menn­ingu, tón­list og tísku. Ég kom aðeins að þessu þar sem for­síðu­við­talið og for­síðu­myndin var af fata­hönn­uðum og fyr­ir­ætl­uðum við­burði í þeim geira.
Blaðið kom út einu sinni og svo ekki meir. Ástæðan var sú að hinir íhalds­sömu og elí­tísku áskrif­endur Morg­un­blaðs­ins urðu æfa­reiðir yfir auka­blað­inu og sendu kvart­anir í hrönnum til rit­stjórnar MBL varð­andi hvað það ætti að þýða að senda þeim þessa lág­menn­ingu og rusl og hót­uðu í kjöl­farið að segja blað­inu upp.

Það var því hætt við áfram­hald­andi útgáfu þessa ágæta blaðs og er það miður. Það er nefni­lega þannig að eitt­hvert fólk hefur ákveðið að sum menn­ing er hámenn­ing og önnur menn­ing, sem ekki er eins mik­ils virði, er lág­menn­ing, öðru nafni popp­menn­ing, menn­ing fólks­ins.

Í nýlegu við­tali við kvik­mynda­fram­leið­and­ann og lista­mann­inn Sigurjón Sig­hvats­son á Vísi gerir hann skilin á milli hámenn­ingar og lág­menn­ingar að umtals­efni. Hann segir frá því að hann hafi á árum áður, verið við nám í bók­mennta­fræði í Háskóla Íslands og þar hafi hann ekki verið hátt skrif­aður sem og hans verk og tón­list, en hann var með­limur í hinum vin­sælu hljóm­sveitum Brimkló og Ævintýri. Að það sem hann hafi verið að gera, hafi sam­kvæmt fræði­mönn­unum ekki flokk­ast sem tón­list eða listir vegna þess að það var ekki hámenn­ing.

Ég hef lengi verið að velta þessu fyrir mér vegna þess að ég hef unnið í listum í 30 ár og hef ekki séð að það séu lista­menn sem standa fyrir þess­ari hug­mynd um elít­isma og lag­skipt­ingu innan list­anna. Hug­myndin virð­ist alger­lega koma frá fræði­mönnum og aka­dem­í­unni.
En hvað er það sem gefur fræði­mönnum og aka­dem­í­unni leyfi til þess að taka listir og flokka þær með þessum hætti. Útiloka sumar listir og stað­setja svo sjálfa sig með hálist­unum og elít­unni? Þessi hug­mynd hefur ekki orðið list­unum til fram­dráttar.

Samkvæmt kenn­ingum félags­fræð­ings­ins Pierre Bourdieu þá koma listir og menn­ing frá elít­unni og síðan seytla þær niður sam­fé­lagið til lægri stétta. Hvernig stendur á því að list­irnar eigi að koma frá elít­unni? Hún býr þær ekki til heldur lista­menn sem hafa almennt engan áhuga á elít­isma.

Sigurjón bendir rétti­lega á að þessi hug­mynd sé víkj­andi og að núna sé það bara eldri kyn­slóðin sem sér list­irnar með þessum hætti. Skilin milli hámenn­ingar og lág­menn­ingar eru að hverfa. En voru þau ein­hvern tíman til? Voru þau ekki bara búin til af fræði­mönnum?
Sigurjón hélt eftir þetta til kvik­mynda­borg­ar­innar Hollywood og lét þar þessar hug­myndir ekki hefta sig og fram­leiddi margt frá­bært sem hægt væri að flokka í báða þessa flokka list­anna þar á meðal upp­á­halds­kvik­mynd­ina mína „Wild at heart“ eftir David Lynch.

En það verður erfitt fyrir suma að sleppa þess­ari hug­mynd vegna þess að margt fólk hefur notað hug­mynd­ina um hámenn­ingu og lág­menn­ingu til þess að upp­hefja sig, til þess að stað­setja sjálft sig í efri lögum sam­fé­lags­ins. Notað þessar hug­myndir sér til aðgrein­ingar frá almúg­anum. Því sam­kvæmt þessu, ef ein­stak­lingur gefur til kynna að hann hafi þekk­ingu á hámenn­ing­unni þá telur sá hinn sami sig til­heyra elít­unni.

Ef les­endur Morg­un­blaðs­ins hefðu ekki verið svona íhalds­samir og elí­tískir árið 1999 og lagt niður blaðið 24/7 þá væri það í dag kannski fjöl­miðla­sam­steypa á stærð við Torg ehf.
Nú eru mörg fylgi­blöð sem fylgja Morg­un­blað­inu um ýmiss mál­efni, tísku og popp­menn­ingu þar á meðal, og hefur orðið aug­ljós breyt­ing á þessu flokk­un­ar­kerfi list­anna núna 20 árum seinna en samt vantar tölu­vert upp á.

Höfundur er dós­ent og dokt­or­snemi.