Ótrúlega heil­legar húsa­rústir hafa komið í ljós í upp­greftri í bæj­ar­hóli land­náms­bæj­ar­ins Fjarðar í Seyð­is­firði. Þýðir það að í upp­greftrinum sem er nú lokið þetta sum­arið, er að finna heim­ildir um síð­ari hluta land­náms og upp­haf mið­alda á Íslandi.

„Við töldum bæj­ar­hól­inn vera nokkuð þekkta stærð en hann varð tölu­vert stærri og umfangs­meiri en við héldum, ekki 30 metra langur heldur 90 metrar,“ segir Ragn­heiður Trausta­dóttir, doktor í forn­leifa­fræði, sem stýrir upp­greftrinum. Rætt var við hana í þætt­inum Að austan á N4 í gær­kvöldi en Aust­ur­frétt sagði frá mál­inu.

Ákveðið var að ráð­ast í upp­gröft­inn í fyrra vegna þess að hluti svæð­is­ins fer undir nýja snjó­flóða­varn­ar­mann­virki við norð­an­verða byggð­ina. Kuml fund­ust þar í haust.

Þetta sum­arið hafa fund­ist mann­virki frá tíma­bil­inu 950-1150 en það er vík­inga­ald­ar­skáli, úti­hús, tún­garður og fleira. Skriða lá yfir hluta upp­graft­ar­svæð­is­ins en hún féll um alda­mótin 1100 en hún á sinn þátt í varð­veislu svæð­is­ins.

„Við erum með metra háa torf­veggi í skál­anum og við­bygg­ingum. Við sjáum aldrei slíkt frá þessum tíma. Skriðan hefur varð­veitt þessa veggi. Það að bygg­ing­arnar séu þetta heil­legar gera okkur auð­veld­ara að skilja þær. Við höfum líka fundið ótrú­lega marga gripi; hvers­dags­gripi, skart­gripi og gripi sem búnir voru til á staðnum.

Með þessu öllu og í sam­hengi við kumlin frá í fyrra, fáum við ótrú­lega áhuga­verða heild­ar­mynd af fyrstu íbúum Seyð­is­fjarðar. Við getum myndað okkur skoðun á sögu þeirra sem fyrst sett­ust hér að og sagt sögu þeirra.“

Áformað var að klára upp­gröft­inn í sumar en nú er ljóst að haldið verður áfram þriðja árið. Nýta á vetr­ar­mán­uð­ina til að tryggja varð­veislu og rann­saka það sem hefur fund­ist í sumar.

„Allar minjar segja ein­hverja sögu. Á Aust­ur­landi hefur verið lítið grafið, sér­stak­lega frá þessum tíma. Þessi upp­gröftur mun gefa okkur fyllri mynd af sögu 10. og 11. aldar á Íslandi. Hér er líka upp­haf Seyð­is­fjarðar og þar með saga Seyð­firð­inga. Veturinn og næsta sumar verða því mjög spenn­andi.“