„Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því að fólk er í góðri trú um að hlut­irnir séu í lagi þegar þeir eru það ekki,“ svarar Þórólfur Guðnason sótt­varn­ar­læknir aðspurður hvernig það ger­ist að fólk haldi að það sé bólu­sett þegar það er það ekki.

Þórólfur Guðnason, sótt­varn­ar­læknir.

„Fyrir árið 2000 þá voru allar bólu­setn­ingar skráðar í ónæm­is­kort, svona bólu­setn­ing­ar­skír­teini. Og það var mælt með að fólk myndi geyma það. En fólk týnir þessu og heldur bara að það hafi farið í allar bólu­setn­ingar,“ segir hann.

„Og þegar skír­teinið er týnt þá getur verið erfitt að nálg­ast þessar upp­lýs­ingar. Hér áður fyrr var þetta bara geymt á pappír á heilsu­gæslu­stöðvum og lækna­stofum og svo sett í geymslu sem erfitt getur reynst að nálg­ast. Það var engin mið­læg skrán­ing.

Upp úr alda­mót­unum var farið í að skrá upp­lýs­ingar um bólu­setn­ingar raf­rænt. En þeir sem fóru í bólu­setn­ingar fyrir þann tíma eru ekki í þessum gagna­grunni, nema í und­an­tekn­ing­ar­til­fellum. Við höfum verið að hvetja heil­brigð­is­starfs­fólk til að færa eldri bólu­setn­ingar inn í kerfið en það er sein­legt og það vantar mann­afla.“

Þegar Þórólfur er spurður út í hvað fólk ætti að gera vilji það ganga úr skugga um að það sé bólu­sett án þess að hafa aðgang að upp­lýs­ingum um bólu­setn­ingar segir hann: „Ef fólk er efins þá eru tveir mögu­leikar í stöð­unni. Það er hægt að mótefna­mæla fólk til að sjá hvort það sé með mótefnið í blóð­inu. Og svo er hægt að bólu­setja það aftur, það er ein­fald­ari, fljót­legri og ódýr­ari kostur.“

Þórólfur tekur þó fram að það séu tak­mörk fyrir því hvað sé hægt að bólu­setja marga hverju sinni. „Það getur gerst, líkt og á stundum eins og núna, að það sé hrein­lega ekki til nógu mikið bólu­efni í þessum flokki til að bólu­setja stóran hóp fólks,“ útskýrir Þórólfur.

„En lang­flestir sem eru fæddir eftir 1970 eru bólu­settir. Þannig að eins og staðan er núna er óþarfi að stökkva til læknis og láta bólu­setja sig ef maður er óviss. En þeir sem eru sann­ar­lega vissir um að þeir hafi ekki fengið bólu­setn­ingu á sínum tíma ættu að láta bólu­setja sig. Sömu­leiðis má full­yrða að flestir sem fæddir eru fyrir 1970 hafi fengið misl­inga þó að þeir muni ekki eftir því. Misl­ingar eru gríð­ar­lega smit­andi og fáir sluppu á þessum tíma.“

Vandamálið tæknilegs eðlis

Sjö til­felli misl­inga hafa greinst frá því að misl­inga­far­aldur hófst hér á landi í febr­úar. Einungis einn af þessum sjö hefði átt að vera bólu­settur sam­kvæmt því fyr­ir­komu­lagi bólu­setn­inga sem hér ríkir. Þórólfur segir vanda­málið því ekki snú­ast um það að fólk vilji ekki láta bólu­setja börnin sín heldur frekar vera tækni­legs eðlis.

„Það þarf að bæta skrán­ing­arnar og inn­köll­un­ar­kerfi heilsu­gæsl­unnar. Hingað til hefur inn­köll­un­ar­kerfið á heilsu­gæsl­unni ekki verið nægi­lega gott og það hefur verið erfitt að nálg­ast upp­lýs­ingar um þá sem hafa ekki mætt í bólu­setn­ingu. En auð­vitað þarf fólk líka að bera ábyrgð á sínum bólu­setn­ingum. Það er ekki hægt að skella skuld­inni alfarið á heil­brigð­is­kerfið ef það gleym­ist að bólu­setja ein­hvern.“

Bætt skráningarkerfi

Aðspurður hvort hann telji þörf á að gera almennar bólu­setn­ingar að skyldu segir Þórólfur: „Ég hef auð­vitað samúð með þeim sem vilja skylda alla í bólu­setn­ingar. En það er bara spurn­ing um þessa nálgun, hvernig á að útfæra þetta? Hver á að fara í ein­hvern löggu­leik og sjá til þess að allir séu bólu­settir?“

Þórólfur er hræddur um að bólu­setn­ing­ar­skylda gæti haft öfug áhrif og stuðað fólk. „Ég held að við ættum fyrst að bæta skrán­ingar á bólu­setn­ingum og inn­köll­un­ar­kerfi heilsu­gæsl­unnar. Ef það ber ekki árangur þá er kannski hægt að skoða bólu­setn­ing­ar­skyldu. En ég held að það sé betra að gera þetta á jákvæðum nótum með fólki. Þess ber að geta að á und­an­förnum mán­uðum hefur mikil vinna verið lögð í að bæta skrán­ingar- og inn­köll­un­ar­kerfi heilsu­gæsl­unnar og er þess vænst að árang­ur­inn muni sjást á næstu miss­erum.“

Þórólfur tekur fram að þeir ein­stak­lingar sem hafa smit­ast af misl­ingum und­an­farið til­heyri ekki þeim hóp sem er á móti bólu­setn­ingum. „Rann­sóknir sýna að um 2% almenn­ings er í raun á móti bólu­setn­ingum. Þannig að þegar fólk er ekki bólu­sett þá er það yfir­leitt ekki vegna and­stöðu heldur vegna þess að það hefur gleymst að bólu­setja það af ein­hverjum ástæðum eða þá að þetta eru börn sem eru of ung til að fá bólu­setn­ingu. Þannig að í þessum til­fellum hefði bólu­setn­ing­ar­skylda ekki breytt neinu.“