Þetta er á meðal nið­ur­staðna við­horfskönn­unar sem KPMG gerði fyrir Samtök ferða­þjón­ust­unnar (SAF) en ekki hefur verið greint frá nið­ur­stöð­unum opin­ber­lega, fyrr en nú. Benda þær til þess að þungur róður sé framundan í þess­ari helstu atvinnu­grein þjóð­ar­innar. „Það stefnir í mjög hörð átök og við erum að sjá bók­un­ar­stöð­una fyrir hót­elin á höf­uð­borg­ar­svæð­inu vera tal­vert verri fyrir næsta sumar en frá árinu áður,“ segir Jóhannes Þór Skúlason, fram­kvæmda­stjóri Samtaka ferða­þjón­ust­unnar um nið­ur­stöðu könn­un­ar­innar. Hann bætir við að áhrifa af yfir­vof­andi verk­föllum sér þegar farið að gæta.

„Það er dýrt að ferð­ast til Íslands og það er segin saga að ef ferða­menn sjá fyrir að það verði vanda­mál með hót­elgist­ingu eða annað sem snýr að ferð­inni; þá er eins víst að fólk afbóki, fresti ferð­inni, velji sér annan áfanga­stað eða komi síðar.“

Skóinn kreppir víða

Könnunin nær til um 200 fyr­ir­tækja í öllum geirum ferða­þjón­ust­unnar. Það vekur athygli að flest fyr­ir­tæki í þessum geira, eða 56 pró­sent, eru lítil fyr­ir­tæki með 10 eða færri starfs­menn. 38 pró­sent þeirra velta innan við 100 millj­ónum króna á ári. Þegar for­svars­menn fyr­ir­tækj­anna eru spurðir út í lyk­il­þætti í rekstri fyr­ir­tæk­is­ins í ár standa þrjú svör upp úr – geng­is­mál, kjara­mál (launa­þróun) og hag­ræð­ing í rekstri. Þetta er breyt­ing frá því áður þar sem gæða­mál og sam­keppni við erlenda aðila voru efst á baugi.

„Það er bara verið að spá í kostnað. Þetta snýst um að ná tökum á rekstr­inum,“ segir Sævar Krist­ins­son, stjórn­enda­ráð­gjafi hjá KPMG. „Það blasir við að skó­inn kreppir víða í ferða­þjón­ust­unni,“ útskýrir hann og vitnar til þess að 63 pró­sent svar­enda hafi talið lík­legt eða mjög lík­legt að það þurfi að bregð­ast við nið­ur­stöðum kjara­samn­inga með hag­ræð­ingu. „Svo er spurn­ing hvernig á að hag­ræða, lík­legt er að starfs­fólki fækki og það er þegar byrjað.“

Uppsagnir yfirvofandi

Flest fyr­ir­tækin, 35 pró­sent, horfa til þess að fækka starfs­fólki verði gengið að kröfum verka­lýðs­fé­lag­anna í yfir­stand­andi kjara­við­ræðum. 22 pró­sent segj­ast munu hækka verð á vörum eða þjón­ustu á meðan 21 pró­sent nefna aðrar hag­ræð­ing­ar­að­gerðir. Einungis 13 pró­sent segj­ast ekki þurfa að grípa til sér­stakra aðgerða. Jóhannes segir að spurn­ingin sem blasir við sé sú hverjir muni tapa á verk­falls­að­gerðum.

„Ég held að verka­lýðs­fé­lögin séu ekki að átta sig á því að þeirra félags­menn munu ekki verða kátir með afleið­ing­arnar af þessu. Fyr­ir­tækin segja öll að þau þurfi að hag­ræða mjög mikið í rekstri, og við vitum öll hvað það þýðir. Launa­kostn­að­ur­inn er langstærsti þátt­ur­inn rekstr­inum og eina leiðin til að skera niður launa­kostnað er að fækka störfum.“

Verkföll hafa snjóboltaáhrif

Líkt og fram kom í Mannlífi í síð­ustu viku benda flestar hag­tölur til sam­dráttar í ferða­þjón­ustu, hvort sem horft er til fjölda ferða­manna, fjölda flug­ferða til og frá land­inu og fjölda gistin­átta. For­svars­menn verka­lýðs­fé­laga hafa lýst því yfir að ferða­þjón­ustan sé aðal­skot­markið á meðan for­svars­menn hennar segja að þangað sé ein­fald­lega ekk­ert að sækja.

Jóhannes segir áhrif vinnu­stöðv­ana nái langt út fyrir þau fyr­ir­tæki sem vinnu­stöðv­anir eiga að ná til og nefnir sem dæmi afþrey­ing­ar­fyr­ir­tæki sem bjóða upp á sér­sniðnar ferðir eins og vélsleða­ferðir á jökla.

„Þar eru hóp­ferða­fyr­ir­tækin mjög mik­il­væg. Ef þau detta út þá þarf annað hvort að finna ein­hverjar redd­ingar sem kosta meira, það þarf að finna mann­skap og bíla og í sumum til­fellum er það ekki hægt. Þannig að þetta hefur gríð­ar­leg áhrif langt út fyrir þau fyr­ir­tæki sem aðgerðir bein­ast beint að. Auk þess vitum við í raun­inni ekki hvenær snjó­bolt­inn rennur sitt skeið á enda þegar hann fer af stað á þessu bók­un­ar­tíma­bili fyrir sum­arið eða hversu lengi þetta mun hafa áhrif á íslenska ferða­þjón­ustu, hver eft­ir­köstin verða.“