Fjöldi Íslend­inga kaupir bækur í erlendum net­versl­unum og fær þær sendar heim eða á næsta póst­hús. Þegar gengið er frá kaup­unum er oftar en ekki tekið fram að send­ing­ar­kostn­aður sé inni­fal­inn en svo bíður reikn­ingur þegar bókin er komin á póst­húsið. Sá reikn­ingur er iðu­lega mun hærri en gef­inn var upp við kaupin. Sé bókin hins vegar keypt á raf­rænu formi leggj­ast engin slík gjöld ofan á.

Brynjar Smári Rún­ars­son, for­stöðu­maður mark­aðs­deildar Íslands­pósts.

Þetta mis­ræmi stafar að því að ýmiss konar gjöld eru lögð á vör­una við kom­una til lands­ins. Þannig er umsýslu­gjald eitt þess­ara gjalda sem Íslands­póstur inn­heimtir fyrir hverja send­ingu sem ber aðflutn­ings­gjöld. Í skrif­legu svari frá fyr­ir­tæk­inu segir: „Í umsýslu felst meðal ann­ars skrán­ing send­inga, geymsla í 7 daga, til­kynn­ingar og önnur umsýsla.“ Aðflutn­ings­gjöld er annar kostn­að­ar­liður sem leggst ofan á bók­ina, en það eru  „öll þau gjöld sem við­skipta­vinir þurfa að greiða til rík­is­ins af send­ingum sem eru fluttar til lands­ins.“ Virð­is­auka­skattur er greiddur af öllum send­ingum sem fluttar eru inn til lands­ins nema annað sé sér­stak­lega tekið fram í lögum og reglu­gerðum.

Ef heild­ar­verð­mæti send­inga er innan við 40 þús­und krónur og inn­flutn­ingur er ekki í atvinnu­skyni er hægt að gera ein­falda toll­skýrslu. Annars er gerð hefð­bundin toll­skýrsla. „Á Íslandi gæti bæst við kostn­aður vegna þjón­ustu sem toll­miðl­arar eða farm­flytj­endur veita, t.d. vegna toll­skýrslu­gerðar eða heim­keyrslu. Ekki eru lögð inn­flutn­ings­gjöld á slíka þjón­ustu en hún er hins vegar virð­is­auka­skatt­skyld,“ segir í upp­lýs­ingum frá Toll­stjóra en Íslands­póstur er í þessu til­felli toll­miðl­ari.

Aðspurður um hvort Íslands­póstur fái mikið af athuga­semdum frá við­skipta­vinum vegna gjald­anna segir Brynjar Smári Rún­ars­son, for­stöðu­maður mark­aðs­deildar Íslands­pósts, að svo sé í raun ekki. „Almennt er það þannig að stærstur hluti við­skipta­vina veit af umsýslu­gjaldi þegar pantað er en það er auð­vitað alltaf eitt­hvað um ábend­ingar.“ Þá tekur hann sér­stak­lega fram að umsýslu­gjöld séu ekki send­ing­ar­kostn­aður. „Heldur greiðsla fyrir vinnu Íslands­pósts, þessi gjöld reikn­ast á allar send­ingar erlendis frá sem bera aðflutn­ings­gjöld.“

Rukkað fyrir að leita í send­ing­unni

Þráinn Ber­tels­son vakti athygli á því að kostn­að­ur­inn við bók sem hann pant­aði að utan reynd­ist 40 pró­sentum hærri en reikn­ing­ur­inn frá bók­söl­unni sagði til um. Mynd / Hákon Davíð Björns­son

Einnig kemur fyrir að við­skipta­vinir taka eftir sér­stöku gjaldi sem inn­heimt er fyrir að leita að reikn­ingi en það er gert ef upp­lýs­ingar um verð vör­unnar er ekki að finna utan á pakk­anum. „Allar inn­fluttar vörur þarf að toll­af­greiða. Lýsandi inni­halds­lýs­ing er mik­il­væg til þess að hægt sé að setja vör­una í réttan toll­flokk. Ef full­nægj­andi upp­lýs­ingar um verð­mæti eru utan á send­ing­unni er hún toll­af­greidd strax og send til kaup­anda,“ segir í svari frá Íslands­pósti.

Brynjar Smári segir fyr­ir­tækið hafa heim­ild fyrir þess­ari gjald­töku þrátt fyrri að verslað sé frá löndum sem falla undir frí­versl­un­ar­samn­inga enda sé ekki um eig­in­lega tolla að ræða. „Íslands­póstur hefur heim­ild fyrir þess­ari inn­heimtu í alþjóða­póst­samn­ingum frá 2005 þar sem þessi kostn­aður er ekki inni­fal­inn í póst­burð­ar­gjöld­unum sjálfum enda er skrán­ing mjög mis­jöfn milli landa,“ segir hann.

 Berjast gegn „ósann­gjörnum“ gjöldum

Af umræðum á Netinu má þó sjá að neyt­endur eru langt í frá með­vit­aðir um öll þessi auka­gjöld. Einn þeirra er rit­höf­und­ur­inn Þráinn Ber­tels­son sem vakti athygli á því að kostn­að­ur­inn við bók sem hann pant­aði að utan reynd­ist 40 pró­sentum hærri en reikn­ing­ur­inn frá bók­söl­unni sagði til um. Það var eftir að aðflutn­ings­gjöld, umsýslu­gjald og leit­ar­kostn­aður hafði bæst við. Þráinn furðar sig enn fremur á því hvers vegna bækur á raf­rænu formi lúta ekki sömu lög­málum.

Fjöl­margir tjá sig við þessa færslu Þráins og segja svip­aða sögu af við­skiptum sínum á Netinu. Gylfi Magn­ús­son, hag­fræði­pró­fessor og fyrrum ráð­herra, segir þetta „gott dæmi um skatt­heimtu hins opin­bera sem býr til allt of mik­inn kostnað og vesen miðað við hverju hún skilar í rík­is­sjóð.“ Þessu mætti breyta á til­tölu­lega ein­faldan hátt með lögum þannig að ekki þyrfti að greiða gjöld ef verð­mætið er yfir til­tek­inni við­mið­un­ar­upp­hæð. Breki Karlsson, for­maður Neyt­enda­sam­tak­anna, leggur einnig orð í belg og segir sam­tökin margoft hafa bent á og mót­mælt þessum auka­gjöldum. Þau muni halda áfram að berj­ast gegn þessum og „öðrum ósann­gjörnum gjöldum sem sífellt er verið að varpa á herðar neyt­enda“.

Hvað raf­bæk­urnar varðar feng­ust þær upp­lýs­ingar frá Toll­stjóra að þær beri engin slík gjöld þar sem ekki er um inn­flutn­ing að ræða í skiln­ingi tolla­laga, þar eð engin vara kemur til lands­ins. Fyr­ir­tæki sem selja raf­bækur á Netinu verða hins vegar að standa skil á virð­is­auka til Rík­is­skatt­stjóra.