Stærstu verka­lýðs­fé­lög lands­ins hafa vísað kjara­deilum sínum til rík­is­sátta­semj­ara. Forysta þeirra þykir rót­tæk og sumir nefna þau sem þar eru bylt­ing­ar­sinna. Hugs­an­lega vegna þess að þau nota orð eins og stétta­bar­átta, kúgun, frelsi og jafn­rétti. Kröfur þeirra snú­ast um að tryggja lág­marks­laun sem lifa má af. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem lands­menn heyra það slag­orð í aðdrag­anda samn­inga­við­ræðna. Áratugum saman hefur verka­lýðs­for­ystan hrópað á meiri jöfnuð, hækkun lág­marks­launa og gert kröfur um að laun fylgi lífs­kjara­þróun. En af ein­hverjum ástæðum stöndum við alltaf á sama stað. Stór hópur fólks getur ekki lifað af launum sínum og býr við heilsu­spill­andi aðstæður. Samt erum við öll sam­mála um að í okkar þjóð­fé­lagi eigi að hafa vel­ferð þegn­anna að leið­ar­ljósi.

Hvað er það þá sem klikkar? Oft hefur verið samið um þó nokkrar launa­hækk­anir en það er eins og menn hafi ekki fyrr séð þá krónu­tölu prent­aða á launa­seð­il­inn en þær hverfa í þá botn­lausu hít útgjalda sem blasir við flestu launa­fólki hér á landi. Er það þá hag­kerfi okkar sem er bilað? Sumir segja að krón­unni sé um að kenna, aðrir að ríkið finni ævin­lega leið til að seil­ast dýpra í vasa almenn­ings hafi það grun um að þar leyn­ist fáeinir smá­aurar og enn aðrir að valda­stéttin, menn­irnir með pen­ing­ana, sjái til þess að eng­inn nái að rísa of hátt áður en hann er sleg­inn niður aftur. Það er erfitt að skilja þennan und­ar­lega víta­hring og einnig hvernig smátt sam­fé­lag eins og okkar geti orðið jafn­marglaga og órétt­látt og raun ber vitni.

Tökum til dæmis hús­næð­is­málin. Hér á landi hefur ávallt verið erfitt að koma sér upp þaki yfir höf­uðið og leigu­verð er hátt. Ungt fólk sem er að byrja búskap hefur alltaf mátt búast við erf­ið­leikum með að finna íbúð, halda henni og borga þá leigu sem upp er sett og fjöl­skyldur þar sem ein fyr­ir­vinna er hafa alla tíð búið við gíf­ur­legt óör­yggi hvað þetta varðar. Eitt sinn var hér bygg­ing­ar­fé­lag stutt af hinu opin­bera er gerði tekju­lágum kleift að kaupa íbúðir á góðu verði en það var lagt niður vegna þess að hinn frjálsi fast­eigna­mark­aður átti að tryggja öllum aðgang að þeim sjálf­sögðu mann­rétt­indum að eiga stað til að búa á. Nú horf­umst við í augu við að ástandið er verra en nokkru sinni. Þessu verður að breyta. Mann­kyns­sagan hefur kennt okkur að hinir kúg­uðu rísa alltaf á end­anum upp gegn kúg­urum sínum. Þegar órétt­lætið er orðið hróp­andi er stutt í að upp úr sjóði. Í sam­fé­lagi jöfn­uðar ríkir friður því þar fá allir notið sín. Tæki­færin eru opin og menn geta með vinnu sinni og fram­lagi tryggt börnum sínum ögn betra líf en þeir nutu sjálfir. Þannig eru vel­ferð­ar­sam­fé­lög upp­byggð. Komandi kjara­samn­ingar munu því lík­lega skera úr um hvort á Íslandi ríki vel­ferð.