Íslensk börn hafa lengi vel haft þann sið að stilla skó sínum í glugg­ann að kvöldi þegar jóla­svein­arnir koma til byggða. Hvaðan kemur þessi skemmti­legi siður og hver ætli sagan sé á bak við hann?

Samkvæmt hald­góðum heim­ildum er sið­ur­inn margra alda gam­all og teng­ist sög­unni um heilagan Nikulás. Þessi umræddi maður er tal­inn hafa verið uppi á 3. og 4. öld eftir Krist og hóf að starfa sem prestur aðeins 17 ára gam­all. Margar sögur fara af gjaf­mildi Niku­lásar en hann var af ríku fólki kom­inn og gaf allan sinn auð til fátækra og þá sér­stak­lega barna. Eftir and­lát hans þann 6. des­em­ber ein­hvern tíma á milli áranna 342-350, fóru menn að tengja hin ýmsu krafta­verk við nafn Niku­lásar og var hann í kjöl­farið gerður að vernd­ar­dýrð­lingi barna og sjó­manna. Dýrkun Niku­lásar dreifð­ist víða og var hann afar vin­sæll meðal kaþ­ólikka í Evrópu og í kringum árið 1100 er farið að tengja hann jóla­há­tíð­inni.

Á messu­degi heilags Niku­lásar var hefð fyrir því að færa börnum gjafir en sið­ur­inn er tal­inn vera upp­runinn út frá helgi­sögu sem var á þann veg að Nikulás hafi vakið þrjá unga drengi aftur til lífs sem höfðu verið myrtir. Vegna helgi­sög­unnar og án efa fjölda ann­arra sagna, tóku börn upp á því að hengja sokka upp við glugga eða dyr. Heim­ildir segja að börn hafi útbúið lítil skip en síðar var not­ast við skó eða körfur í þessum til­gangi – ein­hver í bisk­ups­gervi dýr­lings­ins Niku­lásar deildi svo gjöfum til barn­anna. Það voru hinir íslensku sjó­menn sem færðu þjóð­inni þann sið að setja skó­inn í glugg­ann en þeir komust í kynni við hefð­ina á ferðum sínum um Evrópu. Siðurinn tók þó ekki ból­festu hér á landi fyrr en upp úr 1930 og að sjálf­sögðu var það ekki heil­agur Nikulás sem gaf í skó­inn – heldur jóla­svein­arnir okkar þrettán!