Að sögn Val­gerðar Rún­ars­dóttur, yfir­læknis á Vogi, hefur þeim fjölgað veru­lega sem fá svo­kall­aða við­halds­með­ferð; þ.e. lyfja­með­ferð við ópíóða­fíkn. „Það eru þessi sterku verkja­lyf sem hafa verið mikið í umræð­unni en alvar­leg neysla á þeim hefur auk­ist; fólk sprautar þeim í æð og tekur þau inn sér til skaða líka. Og það hefur bæst mjög í hóp­inn sem fær þessa lyfja­með­ferð.“

Val­gerður Rún­ars­dóttir. Mynd / Aldís Páls­dóttir

Árið 2014 greindi Þórarinn Tyrf­ings­son, þáver­andi yfir­læknir á Vogi, frá því að um 100 ein­stak­lingar væru í fyrr­nefndri við­halds­með­ferð, sem felst í viku­legri lyfja­gjöf. Í nóv­em­ber sama ár náð­ust samn­ingar milli SÁÁ og Sjúkra­trygg­inga um með­ferð 90 ein­stak­linga en fram til þessa höfðu sam­tökin greitt með­ferð­ina, allt frá 1999.

„Skaða­minnk­un­ar­um­ræðan er tákn­ræn fyrir ákveðna áherslu í vímu­efna­vörnum og teng­ist þeirri umræðu, sem fer vax­andi, að með­höndla eigi fólk sem notar ólög­leg vímu­efni sem sjúk­linga sem eigi að fá þjón­ustu innan heil­brigð­is­kerf­is­ins, frekar en sem afbrota­menn sem þurfi að hafa uppi á og refsa,“ sagði Þórarinn.

Framlag rík­is­ins mið­ast enn við 90 ein­stak­linga en í dag telur hóp­ur­inn 170.

„Það er með þetta eins og annað; þessir samn­ingar við ríkið um þessa þjón­ustu eru allir úreltir,“ segir Val­gerður. „Samtökin eru alltaf í með­gjöf en sem betur fer eru margir sem hjálpa til með því að styðja við SÁÁ.“

Val­gerður segir flesta sem fá með­ferð­ina vera í henni í að minnsta kosti eitt til þrjú ár. „Fólk er í mis­mun­andi stöðu; sumir hafa verið í góðum bata í mörg ár og svo eru aðrir sem eru að detta inn og út, eiga erfitt með að halda með­ferð og þurfa mik­inn stuðn­ing.“ Við­kom­andi séu í mjög hættu­legri neyslu.

En til hvaða aðgerða er hægt að grípa gegn ógn­inni sem stafar af ópíóðum? Það stendur ekki á svörum. Í fyrsta lagi, segir Val­gerður, að væri gott ef ríkið greiddi fyrir með­ferð þess fjölda sem þarf á henni að halda. „En varð­andi stóru mynd­ina þá hafa stjórn­völd gripið til aðgerða; hlutum hefur verið breytt hvað varðar upp­á­skriftir á lyfj­unum og læknar um allt land hafa tekið þetta til sín. Það hefur tölu­vert gerst hvað það varðar.“

Hún segir samt erfitt að spá fyrir um þró­un­ina þegar kemur að neyslu ávana­bind­andi efna en „þrösk­uld­ur­inn“ verði m.a. lægri þegar sam­fé­lags­um­ræðan þró­ast í þá átt að tala áhætt­una niður.

„Er eðli­legt að reykja hass eða kanna­bis? Er það lítið mál? Er lítið mál að sprauta sig? Ef við­horf breyt­ast þá breyt­ist líka trendið í neyslu. Þannig að þetta er flókið sam­spil; ef hlut­irnir eru normaliseraðir þá minnkar „perceived risk“ eða raun­veru­legt mat á hætt­unni sem í þeim fel­ast,“ segir Val­gerður. „Þetta spilar allt saman; upp­lýs­ingar, for­varnir, sam­talið í sam­fé­lag­inu. Það er óábyrgt að tala þannig að maður normaliseri hættu­lega hegðun.“

Fjallað var ítar­lega um mál­efni SÁÁ í helg­ar­blaði Mannlífs.