Hvaða matarlandslag viljum við?

Höfundur / Gísli Matthías Auð­uns­son

Það er staðreynd að lífræn ræktun hefur allt of oft verið töluð niður á Íslandi á meðan henni er fagnað í nágrannalöndum okkar og neytendur kalla hástöfum eftir henni. Lífræn vottun er besta vottun sem hægt er að fá, vegna þess að meira að segja þeir sem taka að sér að meta framleiðsluna þurfa að hafa vottun erlendis frá og frá MAST.

Neyt­endur geta verið vissir um að vel sé staðið að öllu ferl­inu í líf­rænni ræktun sem gagn­ast vel jarð­veg­inum jafnt sem neyt­endum. Við heyrum enn sagt: „Íslenskar afurðir eru næstum því allar líf­rænar“ en það er auð­vitað langt frá því að vera satt.

Hér á landi eru styrkir aldrei tengdir við fram­leiðslu­að­ferðir, eins og t.d. þá að fram­leiða líf­rænt. Hins vegar hefur ESB notað styrki og veitt þá eftir fram­leiðslu­að­ferðum og fær líf­ræn ræktun styrk umfram aðra ræktun á grund­velli umhverf­is­sjón­ar­miða. Á Íslandi er nær allt ráð­stöf­un­arfé í land­bún­aði skil­yrt til­teknum fæðu­teg­undum, þar er fyr­ir­ferð­ar­mest naut­gripa- og lamba­kjöts­rækt og ylrækt.

Aðeins nokkrar gerðir græn­met­is­rækt­unar eru styrktar; agúrkur, paprikur og tómatar. Úti­ræktun er að öllu leyti óstyrkt. Sem er ótrú­legt, þar sem það vinnur aug­ljós­lega á móti fjöl­breytni. Auk þess ættu bændur að fá styrki eftir pró­sentum af því sem þeir selja hvort sem það er tómatur eða radísa. Þá borgar ríkið með hverjum mjólk­ur­lítra úr kúm en komi hann úr öðrum dýrum, eins og geitum eða kindum, eru engir styrkir veittir. Þess vegna væri fróð­legt að vita hvað  ostur úr íslenskum geitum þarf að kosta til sam­an­burðar við nið­ur­greiddan skóla­ost?

Hluti af vanda­mál­inu er að það er nán­ast ómögu­legt fyrir nýja aðila að koma að borð­inu; kjöt­af­urða­stöðv­arnar verða bara stærri og allir þeir sem reyna að breyta til eða koma með nýj­ungar (bændum og neyt­endum í hag) er kastað út á mjög vafa­saman hátt. Gamla við­mótið: „Þetta hefur alltaf verið gert svona“ tröll­ríður öllu í afurða­stöð­unum. Margar ástæður eru fyrir því að sala á lamba­kjöti dreg­ist saman síð­ustu ár og sá hugs­un­ar­háttur er stór hluti af vanda­mál­inu.

Samruni slát­ur­hús­anna og fækkun þeirra í tvö til þrjú, eins og afurða­stöðv­arnar vilja, mun gera allt verra, flytja þarf afurð­irnar langar leiðir, þótt fram­leiðni vissu­lega auk­ist er gróð­inn mestur fyrir afurða­stöðv­arnar en skilar sér ekki til bænda. Það á að ein­falda reglu­verkið svo bændur geti sett upp litlar kjöt­vinnslur á sínu búi og slátrað og selt sitt eigið kjöt.

Sam­keppni myndi aukast en hún þyrfti ekki að koma utan frá. Að mínu mati á að hefta inn­flutn­ing á erlendu kjöti því við þurfum það ekki. Ég er heldur ekki fylgj­andi því að við göngum í ESB. Við eigum að kaupa stað­bundnar vörur eftir því sem við fram­ast getum, en þá þarf líka að búa til hvetj­andi kerfi og auka fjöl­breytni í stað þess að fram­leiða bara sömu vör­urnar ár eftir ár. Við þurfum að halda áfram, skoða vel aðstæður og spyrja hvernig getur kerfið orðið betra? Mögu­leik­arnir eru enda­lausir!

Mark­miðið ætti að vera að fram­leiða eins fjöl­breytta og holla afurð með eins litlum kolefn­is­fótsporum og hægt er. Við getum það!