„Á erf­ið­leika­tíma í sjáv­ar­út­vegi var farið þá leið að stofna tvo sjóði sem komu til hjálpar fyr­ir­tækjum. Annar sjóð­ur­inn, Atvinnu­trygg­ing­ar­sjóður, lán­aði líf­væn­legum fyr­ir­tækjum en hinn sjóð­ur­inn, Hluta­fjár­sjóður, lagði til hlutafé í fyr­ir­tæki sem voru á kafi í skuldum og á barmi gjald­þrots. Þannig varð stór­felld rík­i­s­væð­ing í sjáv­ar­út­vegi. Þessar lausnir voru góðar og gildar á erf­iðum tímum,“ segir Reynir Trausta­son í leið­ara sínum í Mannlífi.

Segir hann svo að þegar fyr­ir­tækin hófu að rétta úr kútnum þá hafi spill­ingin orðið ofan á. „Þá röð­uðu póli­tískir gæð­ingar sér á jöt­una og sumir eign­uð­ust fyr­ir­tæki eða hlut í fyr­ir­tækjum á útsölu. Hið sama er uppi á ten­ingnum núna en nú er það ferða­þjón­ustan. Fjölmörg fyr­ir­tæki eru að gef­ast upp. Sum eiga lífs­von en önnur mun deyja eða falla í eigu rík­is­ins. Þá þurfa menn að vanda sig og rjúfa tengslin á milli við­skipta og stjórn­mála. Einka­væð­ingin eftir rík­i­s­væð­ing­una verður að lúta lög­málum heið­ar­leika og gagn­sæis. Græðgi og heimska stjórn­mála­manna varð til þess að risa­vaxin og upp­blásin gróða­fyr­ir­tæki komust yfir eigur hinna fátæku.“

Eftirmálar Hrunsins

Reynir rifjar einnig upp spill­ing­una sem var í eft­ir­málum Hrunsins. „Þúsundir fjöl­skyldna voru sviptar heim­ilum sínum og send á Guð og gadd­inn. Úti fyrir vomuðu hræ­fugl­arnir. Græðgi og heimska stjórn­mála­manna varð til þess að risa­vaxin og upp­blásin gróða­fyr­ir­tæki komust yfir eigur hinna fátæku og for­smáðu. Gamm­arnir, sum­part með hjálp spilltra líf­eyr­is­sjóða, fengu að kaupa íbúðir sem teknar höfðu verið af fólki sem burð­að­ist með ólög­leg geng­is­tryggð lán,“ segir Reynir. „Við þekkjum svo eft­ir­leik­inn. Burgeis­arnir lögð­ust í hóg­lífi fyrir arð­inn af eigum hinna fátæku. Oflát­ungs­hátt­ur­inn varð yfir­þyrm­andi. Hinir nýríku sönk­uðu að sér lista­verkum á vinnu­stöðum sínum og skál­uðu í kampa­víni á meðan almenn­ingur lifði skort. Vinir og vanda­menn fengu að njóta mol­anna af gnægt­ar­borði fast­eigna­kóng­anna. Sagan um Bjart í Sum­ar­húsum mynd­gerð­ist um, allt land. Leigu­liðar þjáð­ust undir oki nýríkra leigu­sala. Allt í boði stjórn­mála­manna sem ýmist glímdu við skort á viti eða höfðu hag af því að færa eignir frá hinum snauðu yfir til þeirra ríku.“

Hvað gerist eftir COVID-19?

Ljóst er að næstu miss­eri munu mörg fyr­ir­tæki þurfa á hjálp að halda til að lifa krepp­una. „Fjár­mála­ráð­herra hefur boðað inn­grip og aðstoð við fyr­ir­tæki í vanda. Þetta mun ger­ast með tvennum hætti. Fyr­ir­tæki fá rekstr­ar­lán með því að sleppa við greiðslu opin­berra gjalda. Önnur fyr­ir­tæki fá nið­ur­greitt vinnu­afl með því að fólk fer í hluta­störf. Þriðji hóp­ur­inn verður yfir­tek­inn af rík­inu,“ segir Reynir, og telur að gamm­arnir muni aftur láta á sér kræla.

„Enn á ný munu gamm­arnir fara á kreik og voma yfir eigum almenn­ings og fyr­ir­tækjum á von­ar­völ. Þá er áríð­andi að skyn­samir, vel­mein­andi stjórn­mála­menn gæti þess vand­lega að flokks­gæð­ingum verði ekki umb­unað á kostnað heið­ar­legra borg­ara. Spill­ingin er fylgi­fiskur mann­kyns­ins og mun alltaf verða til staðar. En verk­efnið er að halda henni niðri eins og kostur er. Umfram allt má ekki níð­ast á lít­il­mögnum í krafti póli­tískra áhrifa og gráð­ugra ein­stak­linga. Við skulum láta eft­ir­leik Hrunsins okkur að kenn­ingu verða og gæta þess að ill­gresið leggi ekki undir sig sam­fé­lagið með til­heyr­andi harm­leikjum. Næstu mán­uð­ina er mik­il­vægt að standa vakt­ina og tryggja sem flestum skjól gegn gömmum og nöprum vindum. Látum upp­ris­una eftir kreppu veirunnar markast af rétt­sýni, samúð og heið­ar­leika. Mennskan á að verða í önd­vegi.“