Rík­is­stjórnin og Seðla­bank­inn eru á loka­metr­unum við að und­ir­búa stóran aðgerð­ar­pakka vegna COVID-19 far­ald­urs­ins. Þetta herma heim­ildir Mannlífs. Mót­væg­is­að­gerð­irnar munu miða að því að styrkja hag­kerfið vegna þeirra búsifja sem kór­óna­veiran er að valda íslensku efna­hags­lífi.

Á meðal þess sem verið er að und­ir­búa er lækkun vaxta, en Ásgeir Jónsson seðla­banka­stjóri lét í vik­unni í veðri vaka að bank­inn myndi bregð­ast við aðstæð­unum. „Það liggur fyrir að ef það verður mik­ill sam­dráttur í lands­fram­leiðslu þá mun það kalla á það að við reynum að örva hag­kerfið með pen­inga­stefn­unni, svo sem með því að lækka vexti en líka eftir öðrum leiðum,“ sagði Ásgeir á opnum fundi á Hilton hót­eli í vik­unni. Fordæmi eru þegar komin fram fyrir lækkun vaxta vegna kór­óna­veirunnar. Þannig lækk­aði seðla­banki Banda­ríkj­anna óvænt vexti á þriðju­dag, vegna óvissunnar sem uppi er.

Ásgeir Jónsson seðla­banka­stjóri Mynd / Hákon Davíð

Bindiskylda verði lækkuð

Samkvæmt heim­ildum Mannlífs er vaxta­lækkun í far­vatn­inu en einnig er verið að skoða hvort minnka eigi bindi­skyldu og létta á eig­in­fjár­kröfu á hendur bönk­unum, til að gera þeim kleift að lána til fyr­ir­tækja og tryggja lausafé. Bindi­skylda er eitt af stjórn­tækjum Seðla­banka til að hafa stjórn á magni lausa­fjár í umferð. Bankinn setur þær kvaðir á lána­stofn­anir að þær hafi ákveðið hlut­fall af inn­lánum á reikn­ingi hjá Seðla­bank­anum. Það er til þess fallið að draga úr getu banka til útlána.

Búist er við Seðla­banki til­kynni um þessa ákvarð­anir sínar í vik­unni og bíði ekki til næsta vaxta­á­kvörð­un­ar­dags.

Seðla­bank­inn

Aðgerð­irnar sem í und­ir­bún­ingi eru snúa líka að rík­is­fjár­málum. Eftir því sem Mannlíf kemst næst stendur jafn­framt til að örva hag­kerfið, á þessum óvenju­legu tímum, með stórum rík­is­fram­kvæmdum. Þar verður horft til þess að flýta sumum af þeim aðgerðum sem rík­is­stjórnin hafði áður sett á tíu ára fram­kvæmda­á­ætlun. Um þetta verður einnig til­kynnt í vik­unni, sam­kvæmt sömu heim­ildum, en lík­legt þykir að Seðla­bank­inn og rík­is­stjórnin muni til­kynna um aðgerðir sínar sam­eig­in­lega.

Katrín Jak­obs­dóttir sagði í hádeg­is­fréttum RÚV í dag að rík­is­stjórnin hafi þegar verið farin að und­ir­búa aðgerðir vegna kóln­unar í hag­kerf­inu. Veiran setti þær aðgerðir í nýtt sam­hengi. Allar þjóðir stæði frammi fyrir mjög miklum áhrifum af völdum veirunnar. Þess vegna væri verið að und­ir­búa aðgerðir bæði í rík­is­fjár­málum og hvað varðar pen­inga­stefn­una og efna­hags­málin. Hún sagði að rík­is­stjórnin hefði fundað með Seðla­bank­anum í vik­unni og að annar fundur væri fyr­ir­hug­aður. Fram kom í frétt­inni að til stæði að auka opin­bera fjár­fest­ingu vegna stöð­unnar.

Mikil áhrif á flug og ferðaþjónustu

Icelandair til­kynnt í gær að 80 flug­ferðir yrðu felldar niður í mars­mán­uði, vegna COVID-19-far­ald­urs­ins. Alþjóða­sam­tök flug­fé­laga til­kynntu í vik­unni að þau gerðu ráð fyrir að evr­ópsk flug­fé­lög töp­uðu minnst tæpum átta­tíu millj­örðum íslenskra króna vegna útbreiðslu veirunnar. Aðal­hag­fræð­ingur Íslands­banka, Jón Bjarki Bentsson, lét í vik­unni hafa eftir sér að ef allt færi á besta veg yrði fækkun far­þega á bil­inu sjö til tíu pró­sent. Ef veiran næði mik­illi útbreiðslu yrðu töl­urnar hins vegar tveggja stafa. „Það inni­heldur þá íslensk flug­fé­lög og þau flug­fé­lög sem fljúga til og frá land­inu,“ sagði Jón Bjarki.

Far­ald­ur­inn getur gengið nærri fleiri atvinnu­greinum en flug­rekstri og ferða­þjón­ustu. Miklar lækk­anir hafa orðið á hluta­bréfa­mark­aði í vik­unni, svo dæmi sé tekið. Fjöl­mörgum við­burður hefur síð­ustu daga verið aflýst eða frestað, jafnt stórum sem smáum. Nettómót­inu í körfu­bolta, sem er þrjú þús­und manna sam­koma í Reykja­nesbæ, var frestað fyrir helgi, Páll Óskar Hjálmtýs­son hefur frestað 50 ára afmæl­is­tón­leikum, stórri mat­ar­sýn­ingu í Hörpu hefur verið slegið á frest og for­svars­menn stór­sýn­ing­ar­innar Verk og vit hafa frestað við­burð­inum til hausts­ins. Stjórn­mála­flokkar hafa frestað lands­þingum, fyr­ir­tæki árs­há­tíðum, ásamt fjöl­mörgum minni og stærri við­burðum.

Stórir íþróttaviðburðir fram undan

Þá má nefna að ekki hefur verið úti­lokað að stórum íþrótta­við­burðum, svo sem lands­leiks Íslands og Rúmeníu í umspili fyrir EM í knatt­spyrnu, verði frestað eða þeir fari fram fyrir luktum dyrum. Úrslita­keppnir í hand­bolta og körfu­bolta eru fram undan en áhorf­enda­lausir leikir geta valdið við­kvæmum rekstri íþrótta­fé­laga miklum fjár­hags­legum skaða. Ljóst má vera að þeir sem koma að rekstri íþrótta- og menn­ing­ar­starf­semi halda niðri í sér and­anum þegar Almanna­varnir svara spurn­ingum um hugs­an­legt sam­komu­bann á kom­andi vikum.

Mannlíf hefur haft fregnir af því að kór­óna­veiran hafi þegar haft áhrif á starf­semi útflutn­ings­fyr­ir­tækja. Einn fisk­út­flytj­andi orð­aði það þannig í sam­tali við Mannlíf að lítið þyrfti til svo mark­aðir lok­uð­ust. Kór­óna­veiran hefði ekki valdið honum sölu­bresti en að hann hefði þurft að færa sig á milli mark­aða. Ástandið væri mjög við­kvæmt. Ljóst er að þetta gildir um fleiri útflutn­ings­greinar.

Hér eru aðeins nokkur dæmi rakin um áhrif veirunnar á atvinnu­líf, menn­ingu og íþróttir. Viðbúið þykir að útbreiðsla kór­ónu­veirunnar muni hafa tals­verð áhrif á íslenskt efna­hags­líf. Við því hyggj­ast Seðla­banki Íslands og rík­is­stjórnin bregð­ast í vik­unni.