Sigríður Gísla­dóttir, vara­for­maður Geð­hjálpar, segir eitt brýn­asta verk­efni sam­tak­anna vera að efla fræðslu og stuðn­ing við börn sem alast upp hjá for­eldrum með geð­rænan vanda. Nánast engin úrræði séu í boði fyrir þann hóp. Sigríður ólst sjálf upp hjá móður með geð­rænan vanda og þekkir því af eigin raun áhrif þess að alast upp við slíkar aðstæður.

Sigríður segir mik­il­vægt að ná til barn­anna eins ungra og mögu­legt er þar sem þau læri smám saman að skamm­ast sín fyrir ástandið. „Mér finnst sam­fé­lagið vera að búa til skömm í börnum for­eldra með geð­rænan vanda,“ segir hún. „Þess vegna skiptir svo miklu máli að við styðjum við þau í æsku, kennum þeim að það sé í lagi að tala um þetta svo við aukum ekki lík­urnar á því að veik­indin fari áfram til næstu kyn­slóðar. Ég upp­lifði það sem barn að það fylgdi því mikil skömm að tala um sjúk­dóm mömmu og mér fannst ég vera algjör­lega ein í þess­ari stöðu, það hefur mikil áhrif á líð­an­ina bæði í æsku og á full­orð­ins­árum.“

Spurð hvernig sam­starfi Geð­hjálpar við skól­ana sé háttað í þessu verk­efni segir Sigríður að það sé á byrj­un­ar­stigi, en sé næsta skref á leið­inni að úrbótum. „Samtökin sem við erum í sam­starfi við, Our time, eru með pró­gramm fyrir skól­ana sem gengur meðal ann­ars út á að tala við kenn­ar­ana og útskýra hvernig eigi að tala við börn um geð­rænan vanda og hvernig sé hægt að aðstoða þau. Í þessum aðstæðum á skól­inn að vera griða­staður, börn eiga að geta leitað til kenn­ara eða ein­hvers í skól­anum sem þau geta talað við. Ég upp­lifði mik­inn kvíða í skól­anum sem barn. Mamma hringdi mig oft inn veika þegar að það voru miklir erf­ið­leikar hjá henni. Skóla­sókn og ein­kunnir mínar voru mér ekki mik­il­vægar í þeim aðstæðum. Það hefði skipt miklu máli fyrir mig að upp­lifa öryggi og stuðn­ing í skól­anum, en í stað­inn var ég skömmuð fyrir slæma mæt­ingu og frammi­stöðu. Ég var aldrei spurð um mína líðan eða ástandið heima. Þess vegna kveið ég því mikið að mæta í skól­ann því þar upp­lifði ég að ég væri óþekk og lélegur nem­andi. Stuðn­ingur og fræðsla fyrir börn sem eiga for­eldri með geð­rænan vanda er bæði réttur barn­anna og for­eldra.“

Börnin hafa enga rödd

Þú segir að þegar þú komst inn í stjórn Geð­hjálpar hefð­irðu byrjað á því að leita svara við því hvort ein­hverjar úrbætur hefðu orðið í þessum mála­flokki síðan þú varst barn, hver er nið­ur­staðan, hefur eitt­hvað breyst? „Nei,“ segir Sigríður ákveðin. „Þetta hefur ekk­ert breyst, því miður, ég vildi að svo væri en ástandið er enn það sama. Það er ekk­ert úrræði fyrir þessi börn og fólk virð­ist ekki setja börnin í fyrsta sæti. Þau hafa engan tals­mann, þau hafa enga rödd og það hlustar eng­inn á þau. Það var alla vega mín upp­lifun og þess vegna finnst mér svo mik­il­vægt að ég nýti rödd­ina mína, núna þegar ég er orðin full­orðin. Nú er hlustað á mig en það hlustar eng­inn á börnin þegar þau eru lítil. Það er líka mjög algengt í þessum aðstæðum að börn verndi for­eldrið, vilji ekki segja frá og séu hrædd um að verða tekin frá for­eldr­inu. Þess vegna er svo mik­il­vægt að búa til umhverfi þar sem þau upp­lifa að þau geti talað um þetta, fengið ráð, fengið stuðn­ing og finni ekki fyrir þess­ari skömm og hræðslu. Það er umhverfi sem ég tel að sé bara alls ekki til staðar á Íslandi og því þarf að breyta.“

Viðtalið í heild er að finna í blaði Geð­hjálpar

Á www.39.is getur þú skrifað undir áskorun þess efnis að setja geð­heilsu í for­gang í sam­fé­lag­inu.

Fólk með sjálfs­vígs­hugs­anir er minnt á Hjálp­ar­síma Rauða kross­ins, 1717, og net­spjallið. Einnig er hægt að leita til Píeta sam­tak­anna og sím­inn opinn allan sól­ar­hring­inn og er 552-2218 og vef­síðan www.pieta.is.