„Covid far­ald­ur­inn hefur lent illa á mörgum en við fang­arnir erum senni­lega í hópnum sem hefur farið með þeim verst úr honum. Ein­angr­unin sem við búum við, fjar­lægðin við ást­vini okkar og aðgerð­ar­leysið og dep­urðin við að sitja í fang­elsi er nógu slæmt en svo kom Covid og allt snar­versn­aði meira en okkur hefði nokkurn tíma dottið í hug“.

Þetta segir fangi í við­tali við Mannlíf en hann hefur nýlega afplánað dóm sinn en vill ekki koma fram undir nafni.

Fólk er jú á eigin heimili

Á vef­svæði Afstöðu, hags­muna­fé­lags fanga er bent á að  að skjól­stæð­ingar Fang­els­is­mála­stofn­unar hafi ekki ást­vini sína sér við hlið. Þeir hafi raunar ekki fengið að sjá fjöl­skyldu eða vini eftir að neyð­ar­stigi var lýst yfir þótt að ástandið sé smám saman að breyt­ast til hins betra. Einnig ber bent á að ein­angr­unin og inni­lok­unin sem heims­far­ald­ur­inn hefur haft í för með sér í fang­elsum hafi gert það að verkum að að afplán­un­ar­fangar hafi verið meira og minna inni í klefum sínum, van­virkir vegna lamaðrar starf­semi í fang­elsum.

Fanginn fyrr­ver­andi sem Mannlíf ræddi við tekur fram að hann sé hjart­an­lega sam­mála afstöðu Afstöðu. „Þetta var bara ömur­legur tími. Ég fékk ekki að hitta fjöl­skyld­una mína og hef aldrei verið meira ein­mana en í far­aldr­inum“.

Sóttkví og fangelsisvist tvennt afar ólíkt

Fang­arnir benda á á síðu Afstöðu að alltof margir hafi litið svo á að um sam­bæri­lega hluti sé að ræða, sótt­kví og fang­els­is­vist, og sé um kunn­ug­legt stef sé að ræða bæði í fjöl­miðlum og sam­fé­lags­miðlum. Aftur á móti sé það ein­fald­lega út í hött að bera þetta saman.

Meðal kunn­ug­legra athuga­semda segj­ast fang­arnir oft sjá eft­ir­far­andi og þeir finni illa fyrir þeirri aðstöðu sem þeir eru eru í.

• „Sakna þess að geta ekki faðmað fólkið mitt“
• „Þetta er hund­leið­in­legt til lengdar“
• „Hvernig á að brjóta upp eins­leitn­ina“
• „Öllum ljóst að ein­angr­unin sem sótt­kvíin felur í sér er hrika­lega streitu­vald­andi“

Hér er um að ræða aðeins fjögur nýleg dæmi úr fjöl­miðlum, fyrri tvö úr við­tölum og seinni úr umfjöllun um sótt­kví þótt um mun fleiri sér að ræða og dæmin nær ótelj­andi.

Einsleitt og streituvaldandi ástand

„Fólki líður eðli­lega illa í sótt­kví og við skiljum það. Það er eins­leitt, streitu­vald­andi og hefur oft veru­lega nei­kvæð áhrif á and­lega heilsu. Samt hafa flestir í sótt­kví allt til alls, eru á eigin heim­ili, oftar en ekki með fjöl­skyldu sína með sér og enda­laust úrval af afþrey­ing­arey­ing­ar­efni sem við höfum ekki aðgang að,“ segja tals­menn Afstöðu.

Hið svokallaða „lúxuslíf“

Umræðan um það hversu gott þeir hafi það sem afpláni dóma í íslenskum fang­elsum dúkkar upp reglu­lega og orð­ræðan um fimm stjörnu hótel með öllum helstu þæg­indum fylgir í kjöl­farið.

Hneyksl­ast er yfir því að dæmdir menn fái að horfa á sjón­varpið, fara í sturtu á hverjum degi og hafi aðgang að síma.

„Við sem lifum í þessum raun­veru­leika vitum auð­vitað betur en mögu­lega örlar á skiln­ingi hjá fleirum þessi dægrin” segja með­limir Afstöðu, hags­muna­fé­lags um mál­efni fanga og betrun.

Guð­mundur Ingi Thorodds­son, for­maður Afstöðu

Mannskemmandi ástand

„Við erum ekki bara að tala um leið­indi heldur er þetta mann­skemm­andi og far­ald­ur­inn gerði allt verra”.

„Þegar ástandið er „eðli­legt“ er það að sama skapi baga­legt og margt má betur fara. Sál­fræði­þjón­usta er lítil sem engin, vinna af skornum skammti og hvatn­ing til betr­unar fjar­lægur draumur. Fang­elsin eru geymsla og eng­inn sem lokið hefur afplánun telur sig hafa haft það gott,“ segir á síð­unni.

Fanginn fyrr­ver­andi sem Mannlíf tal­aði við bað því að yrði komið á á fram­færi að aðstand­endur og vinir muni að staða fanga er erfið, sýni þeim skiln­ing og hafi sam­band. Þetta sé erf­iður tími, eng­inn tími sé góður í fang­elsi, en inni­lok­unin vegna far­alds­ins hafi reynst honum og sam­föngum hans sér­stak­lega erfið.

Afstaða vill einnig hvetja aðstand­endur og vini til þess að gefa þeim gaum sem sitja inni, hafa sam­band og reyna að létta lund þeirra. Þetta sé erf­iður tími fyrir alla en ekki síst þá sem eru í fang­elsum lands­ins. Það er ekki eft­ir­sókn­ar­vert að vera í fang­elsi venju­lega en um þessar mundir, á meðan Covid-19 far­ald­ur­inn gengur yfir sé það hreint út sagt skelfi­legt.