Eftir Kristínu Snorra­dóttur

Þegar streita fer yfir ákveðin mörk verður hún skað­leg bæði lík­am­lega og and­lega og því er mik­il­vægt að mæta ein­stak­lingum á mjúkan hátt bæði lík­am­lega og and­lega.

Streitu­horm­ónið kortisol stýrir streitu­stigi og það er eitt af því sem þarf að hafa í huga þegar unnið er að því að draga úr streitu, því ekki viljum við auka kortisol fram­leiðslu lík­am­ans því það þýðir meiri streita!

Streita getur verið hættu­leg:

Of hátt streitu­stig veldur lík­am­legum ein­kennum eins og grunnur, hraður and­ar­dráttur, melt­inga­trufl­anir, aukin svita­myndun, munn­þurrkur, hjart­slátt­ar­trufl­anir og magn­leysi sem flestir þekkja sem óeðli­lega mikla þreytu.

Andlega getur farið að bera á kvíða­ein­kennum, hugs­anir verða jafn­vel hrað­ari og óró­legar, ákveðin upp­gjöf gerir vart við sig og ein­stak­lingur upp­lifir sig aldrei ná að halda utan um það sem hann gerir þar sem ein­beit­inga­skortur og eirð­ar­leysi eru ríkj­andi. Streita er und­an­fari kuln­unar.

Einnig getur komið upp dep­urð, ein­mana­leiki, grát­köst og allt þetta heggur í sjálfs­mynd­ina sem laskast og ein­stak­ling­ur­inn fer að sjá sig sem verð­lausan og jafn­vel ómögu­legan.

Leiðir til að losa um streitu og ná niður streitu­horm­ón­inu kortisol:

Ýmsar leiðir eru til sem fólk getur nýtt sér en mik­il­vægt er að fá stuðn­ing hjá fag­að­ila þegar það á við.

Fimm grunn­þættir sem þarf að hafa í lagi til að ná jafn­vægi and­lega og lík­am­lega eru svefn, slökun, mat­ar­ræði, hreyf­ing og félags­legi þátt­ur­inn.

Ef eitt­hvað af þessu er í ólagi er mjög lík­legt að það séu fleiri en einn þáttur lík­leg­ast allir.

Svefn:

Svefninn er mjög mik­il­vægur því eitt af ein­kennum of mik­illar streitu er oft rof­inn svefn og þar verður til víta­hringur sem keyrir upp streitu­horm­ónið! Ýmsar leiðir eru til þess að bæta svefn. Ein sem þekkt er og byggð er á rann­sóknum er að draga úr skjá­tíma minnst tveimur  klukku­stundum fyrir svefn, engan síma með upp í rúm. Ljósið frá skjánum og áreitið á heil­ann truflar melatónín­fram­leiðsl­una en melatónín er þetta dásam­lega hormón sem hjálpar okkur að verða þreytt og sofa.

Slökun:

Slökun er nauð­syn­leg í þessu hraða sam­fé­lagi sem nútíma fólk býr í. Hvort sem þú nýtir þér aðferðir hug­leiðslu, núvit­undar, jóga nidra eða finnur þína leið er slökun magnað með­ferða­form við streitu og hjálpar okkur að vera í núinu og þar með í jafn­vægi. Sem dæmi má nefna að við iðkun jóga nidra, sem er svefn jóg­anna og eitt dýpsta form slök­unar, þá lækkar streitu­horm­ónið kortisól um 60 % á meðan á því stendur og dópamín sem er gleði­hormón hækkar að sama skapi. Já það eru til rann­sóknir um þetta líka. Öll djúp­slökun hægir á kerf­inu og kemur á jafn­vægi sem og hjálpar okkur að vera hér og nú.

Mat­ar­ræði:

Mataræði er grunn­þörf og að hafa í huga að nær­ingin sé góð sem sagt að nær­ing­ar­inni­hald sé gott skiptir öllu fyrir elds­neyt­is­þörf lík­am­ans. Engin megrun heldur skyn­sam­leg nær­ing og að nær­ast reglu­lega. Það sem ger­ist í of mik­illi streitu er gjarnan það að fólk sækir í sykur og önnur kol­vetni til þess að keyra upp orku, gengur svo á þess­ari skyndi­orku með til­heyr­andi auka­verk­unum sem geta verið að fitna, verkja­köst og annað í þeim dúr. Þegar lík­am­inn upp­lifir of mikla streitu fer hann í ákveðið ástand þar sem hann heldur í allan fitu­forða og býr til meira af því hann und­ir­býr sig fyrir hung­ursneið.

Hreyfing:

Hreyfing er okkur öllum nauð­syn­leg enda er mann­eskjan gerð til þess að hreyfa sig en þegar streitu­stuð­ull­inn er kom­inn of hátt þarf að aðlaga hreyf­ing­una að hverjum og einum. Of mikil og of kröftug hreyf­ing getur hækkað streitu­stig lík­am­ans og komið kortisól­inu upp í hæstu hæðir og það viljum við ekki. Fyrir suma er léttur 20 mín­útna göngutúr nákvæm­lega hár­rétt upp­skrift á meðan aðrir geta farið í crossfit. Mik­il­vægt að muna að ein­stak­lings­miða og finna hreyf­ingu sem við­kom­andi hefur gaman af.

Félags­legt sam­neyti:

Félags­legi þátt­ur­inn er oft sá þáttur sem dettur alveg út þar sem allt umfram það allra nauð­syn­leg­asta er áreiti og erfitt þegar streita er of mikil. Það að hitta fólk og hafa gaman er mjög nær­andi og kveikir á góðum horm­ónum sem draga úr streitu­horm­ón­inu. Velja skemmti­legt fólk og skemmti­legar athafnir.

Höfundur er Acc vott­aður mark­þjálfi og félags­kona í FKA