Veik staða náttúruverndar er á ábyrgð íslenskra stjórnvalda: Ófullnægjandi svör frá ráðuneytinu

Íslensk stjórn­völd hafa úti­lokað að umhverf­is­vernd­ar­sam­tök geti farið með mál sem varða brot á umhverf­is­lögum fyrir dóm­stóla, sam­kvæmt

réttum Land­verndar, en þau hafa farið með málið áfram sem drög að upp­færðri lands­skýrslu um inn­leið­ingu Árósasamn­ings­ins.

Árósa­samn­ing­ur­inn fjallar um greið­ari aðgang almenn­ings að upp­lýs­ingum, þátt­töku, ákvarð­ana­töku og aðgang að rétt­látri máls­með­ferð í umhverf­is­málum.

Þrátt fyrir að eft­ir­lits­stofnun EFTA (ESA) hafi fall­ist á öll málsrök Land­verndar í apríl 2020 hafa íslensk stjórnvöld enn ekki fellt úr gildi þau lög sem brjóta gegn EES reglum sem byggja á Árósa­samn­ingnum þar sem leyfa eigi umhverf­is­sam­tökum að fara sýni­leg umhverf­is­brot til dóm­stóla. Þetta atriði verður rætt ítar­lega í lands­skýrslu Land­verndar.

Aðgerðaáætlun ekki fylgt eftir

Land­vernd hefur bent umhverfis og auð­linda­ráðu­neytið á að þau hafi ekki fylgt eftir sinni eigin aðgerðaáætlun um Árósasamn­ing­inn og svo virð­ist sem ófull­nægj­andi svör feng­ist frá ráðuneyt­inu í hvaða far­veg þessi mál séu í, en Land­vernd hefur beðis ráðuneytið að bæta úr þessum vanköntum sem fyrst.

Í drögum að lands­skýrsl­unni er mikið gert úr aðgerðaáætl­un­inni sem hefur að mjög litlu leyti verið fylgt eftir. Að mati Land­verndar er ekki rétt farið með í drögunum um hvernig til hefur tek­ist að vinna eftir aðgerðaáætl­un­inni. Sem dæmi má nefna fræðslu um Árósasamn­ing­inn sem hefur verið mjög lítil eftir árið 2018, engar stöðuskýrslur hafa verið birtar og rangt er að ný lög um mat á umhverf­isáhrifum bæti aðgang almenn­ings að ferl­inu við mat á umhverf­is­á­hrifum.

Enginn gætir hagsmuna náttúrunnar

Ráðu­neytið hefur ekki fylgt eftir aðgerðum sem varða aðgang umhverf­is­vernd­ar­sam­taka að réttlátri málsmeð­ferð. Túlkun íslenskra yfir­valda útil­okar umhverf­is­vernd­ar­samtök frá því að fara með mál sem varða brot á lögum um umhverfið fyrir dómsstóla. Eins og staðan er núna er eng­inn aðili sem getur gætt þess að farið sé eftir umhverf­islöggjöf Íslands með hags­muni náttúrunnar í huga.

Umhverf­is­vernd­ar­samtökum er meinað að leggja mál sín fyrir dómstóla þrátt fyrir að fram­kvæmda­að­ilar hafi til þess fulla heim­ild. Þessi túlkun hefur gert Land­vernd mjög erfitt fyrir að þjóna sem málsvari íslenskrar náttúru. Þessi veika staða á þátt í því að náttúruvernd­ar­sjónar­mið lúta oft­ast lægra haldi þegar hag­munaöfl knýja fram umdeildar fram­kvæmdir.

Það er þjóðréttar­leg skylda íslenskra stjórnvalda að gera umhverf­is­vernd­ar­samtökum kleift að leggja álitamál undir dómsstóla eins og ákvæði Árósasamn­ings­ins kveður á um. Þessu þarf að breyta.

Heimild: Land­vernd