Jón Steinar Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi hæsta­rétt­ar­dóm­ari, er þeirrar skoð­unar að taka eigi völdin af mis­vitrum stjórn­mála­mönnum og sér­fræð­ingum þegar kemur að sótt­varn­ar­að­gerðum gegn Covid-19 hér­lendis. Honum finnst íslenska leiðin minna á ein­kenni Soví­et­ríkj­anna sál­ugu. Besta leiðin felist í því að hver og einn passi upp á sjálfan sig og treysta verði borg­urum lands­ins fyrir eigin málum.

Þetta er meðal þess sem Jón Steinar ritar í aðsendri grein í Morg­un­blaðið. Við skulum ein­fald­lega gefa dóm­ar­anum fyrr­ver­andi orðið:

„Á fyrri hluta síð­ustu aldar orti Jóhannes úr Kötlum nafn­togað kvæði „Sovét-Ísland – óska­landið – hvenær kemur þú?“ Hér var á ferð­inni ákall eða draum­sýn þeirra tíma komm­ún­ista um sælu­ríkið sem þeir vildu koma á fót. Nú vita allir að þetta var í raun ákall um stofnun alræð­is­ríkis, þar sem vald­hafar færu með allt þjóð­fé­lags­vald og drottn­uðu yfir borg­urum. Við þekkjum núna átak­an­legar frá­sagnir af lífi manna og skelfi­legum örlögum þeirra í þeim ríkjum sem komu á hinu sov­éska stjórn­skipu­lagi.

Kvæði Jóhann­esar fól í sér ákall um að koma slíku skipu­lagi á hér á landi. Að vísu verður að ætla að hvorki honum né skoð­ana­bræðrum hans á Íslandi hafi verið ljóst hvers kyns ógnir og mann­rétt­inda­brot reynd­ust óhjá­kvæmi­legir fylgi­fiskar draum­sýn­ar­innar um sov­étið. Það fól samt í sér sam­söfnun alls þjóð­fé­lags­valds í hendur manna sem höfðu náð völdum.

Mann­kyns­sagan er upp­full af dæm­unum um hvernig alræð­is­vald í höndum fárra fer með borg­ara sína. Þó að mann­kynið eigi að hafa lært af reynsl­unni eru samt margir, kannski flestir, borg­arar á þeirri skoðun að við­spyrna gegn vá, eins og t.d. veiru sem fólk smit­ast af, felist í því að koma á sov­ésku skipu­lagi. Í því felst að heim­ild borg­ara til að ráða sér sjálfir er afnumin eða skert og valdið falið hand­höfum rík­is­valds á hendur.

Sér­fræð­ingar leggja ráða­mönnum til hug­myndir um frels­is­skerð­ingar undir þeim for­merkjum að verið sé að vernda fólkið. Einkenni sov­éts­ins leyna sér ekki. Þau fel­ast meðal ann­ars í að tjá­skipti ríkis og borg­ara fara aðal­lega fram í aðra átt­ina, þ.e. frá rík­inu og til borg­ara, sem oft eiga engan kost á að fá svör við spurn­ingum um rétt­læt­ingu þess­arar vald­beit­ingar gagn­vart þeim sjálfum. Ætla verður að þessi ráð séu van­máttug.

Besta vörnin felst áreið­an­lega í að bjóða fram lyf og bólu­efni sem hver og einn borg­ari á kost á að fá, en gera síðan í meg­in­at­riðum ráð fyrir að hver og einn passi upp á sjálfan sig. Það er að minnsta kosti allt of mikið í húfi til að rétt­læt­an­legt sé að taka völdin af borg­urum um eigin hag þeirra og fá þau mis­vitrum stjórn­mála­mönnum í hendur. Við ættum því að snúa af þess­ari leið og taka aftur til við að treysta borg­urum fyrir for­ræði sinna eigin mála.“