„Hræðsla, reiði; mikil reiði. Ég var hams­laus. Ég var líka áhyggju­full, hjálp­ar­vana og sorg­mædd og svo líka þakk­lát og full aðdá­unar og trausts og það róaði mig,“ segir Natalya Baburina, sem er frá Úkraínu og er komin hingað til lands, þegar hún er beðin um að lýsa til­finn­ing­unum eftir að Rússar réð­ust inn í Úkraínu.

Natalya, sem bjó í borg­inni Kharkiv og vann hjá tölvu­fyr­ir­tæki, flúði á öðrum degi stríðs­ins. Lífleg borgin varð allt í einu hálf­mann­laus og sá Natalya flug­skeyti á himni. Hún fór ásamt syni sínum en eig­in­maður hennar varð eftir en hjónin tóku þessa ákvörðun eftir að Rússar gerðu árás á kjarn­orku­ver í borg­inni Enegrodar. „Maðurinn minn hringdi í vini sína á Íslandi og bað þá um að hjálpa okkur og hýsa okkur. Ég keypti flug­miða tveimur dögum áður en við fórum til Íslands og fór mað­ur­inn minn með okkur að landa­mærum Ung­verja­lands. Við mæðginin kvöddum hann þar, við grétum öll svo­lítið og fórum síðan yfir landa­mærin. Það voru ekki margir Úkra­ínu­menn að flýja þennan dag yfir landa­mærin þannig að þetta gekk vel og við hittum mjög elsku­legan sjálf­boða­liða, Beata, frá Búdapest og hún aðstoð­aði okkur síðan við að kom­ast á flug­völl­inn. Við gistum eina nótt í skóla í Tisabetch, þar sem fleiri í okkar stöðu gistu, og dag­inn eftir fór Beata með okkur til Búdapest og við gistum á heim­ili mömmu hennar nálægt flug­vell­inum. Það var ótrú­legt að sjá hve margir voru hjálp­legir í Ung­verja­landi en þetta var hinn almenni borg­ari sem skipu­lagði þetta; ekki hið opin­bera. Fólk dvaldi ein­ungis í einn til tvo daga í svona flótta­manna­mið­stöðvum og sáu sjálf­boða­liðar um að skipu­leggja hvert fólk gæti svo farið.“

Natalya segir að á ferð fjöl­skyld­unnar hafi þau hitt marga úkra­ínska her­menn svo virk­uðu sjálfsör­uggir, kurt­eisir og þeir voru að hennar sögn mjög hjálp­samir. „Ég tal­aði á þessum tíma við bróður minn í síma, en hann var eftir í Kharkiv, og meðan á sím­tal­inu stóð lenti sprengja á húsi um 50 metrum frá honum og særði fólk. Hann lýstu þessu öllu fyrir mér. Hann hefur sagt mér frá fleiri álíka atburðum í borg­inni.“

Natalya og sonur hennar komu svo í öryggið á Íslandi.

Gefur pening

Móðir og bróðir Natalya eru í Kharkik og segir hún að þau hafi frá upp­hafi stríðs­ins verið ákveðin í að vera þar áfram og gera það sem þau geta til að aðstoða. „Mamma sér um heim­il­is­lausa ketti og bróðir minn er leigu­bíl­stjóri og hann aðstoð­aði fólk við að kom­ast á járn­braut­ar­stöð­ina þar sem það tók lestir til að kom­ast í burtu. Við hjónin vildum að bróðir minn fengi annan bíl­inn okkar þar sem leigu­bíla­stöðvar buðu upp á akstur í vest­ur­átt og ég lét bróður minn fá nöfn mæðra sem voru á hinum ýmsu for­eldra­spjall­hópum en það var mikið vanda­mál með leigu­bíl­stjóra þar sem fáir vildu aka fólki sem bjó á svæðum þar sem hættu­leg­ast var að vera og sumir þeirra vildu taka allt of hátt gjald. Ég vona þess vegna að við höfum hjálpað ein­hverjum konum og börnum fyrstu vik­urnar.“ Natalya segir að bróðir sinn eigi vin sem er í hernum og særð­ist hann í átök­unum og dvelur hann nú hjá bróður hennar og móður á meðan hann er að jafna sig þar sem íbúð hans eyði­lagð­ist í spreng­ingu. „Ég les skila­boð frá bróður mínum á hverjum morgni.“

Natalya vinnur við að aðstoða föð­ur­landið. Hún og fleiri for­eldrar barna í skól­anum sem sonur hennar gengur í gefa pen­ing til hjálpar þeim sem eru úti en margir Úkra­ínu­menn leggja fram fé til að hægt sé að kaupa meðal ann­ars öku­tæki og dróna sem not­aðir eru í bar­átt­unni gegn Rússum. „Við viljum fara aftur heim og byggja upp heim­ili okkar og borg. Ég er mjög þakk­lát úkra­ínskum her­mönnum og sjálf­boða­liðum sem leggja sig í hættu við að vera drepnir. Þetta eru hetjur. Og ég er mjög ánægð með að geta aðstoðað á þann hátt að leggja til pen­ing. Ég vann í tölvu­fyr­ir­tæki og stór hluti við­skipta­vina þess hjálpar líka Úkra­ínu­mönnum. Þeir gefa pen­ing, gera nýja samn­inga við fyr­ir­tækið og halda sam­starf­inu áfram þrátt fyrir ástandið í Úkraínu.“

Hatar Rússland

Natalya seg­ist hafa ótt­ast inn­rás Rússa frá því í fyrra­sumar.

„Við hjónin höfðum það sterk­lega á til­finn­ing­unni að borgin okkar færi illa vegna inn­rásar Rússa. Borgin er mjög fal­leg, nútíma­leg og þar býr margt vel menntað fólk. Við þótt­umst vita að Rússar myndu vilja eyði­leggja allt þetta.“

Natalya fædd­ist í Sov­ét­ríkj­unum árið 1984. „Ég hataði að til­heyra Sov­ét­ríkj­unum. Þá byggð­ist allt upp á lygi, mis­beit­ingu og nið­ur­læg­ingu fólks. Það var erfitt um tíma að búa í Úkraínu þar sem hag­kerfið var eyði­lagt og verð­bólga var gíf­ur­leg og þá var betra að búa í Rúss­landi enda fluttu þangað margir. Ég var í Moskvu árið 1991 og ég var ekki ánægð þar. Mér fannst vera kulda­legt og fjand­sam­legt þar og þar var mikið um glæpi. Á þeim tíma dreymdi mig um að Úkraína yrði auð­ugt land.“ Rússar fóru svo að skipta sér af póli­tík­inni í Úkraínu og segir Natalya að síðan þá hafi hún engan áhuga á Rúss­landi og að í dag hati hún það land svo mikið að hún vilji ekki að það sé á yfir­borði jarðar. „Frá árinu 2000 hef ég séð hvernig Rússar hafa snúið sér aftur að hryll­ingnum og áróð­urs­starf­sem­inni sem til­heyrði Sov­ét­ríkj­unum.“

Hve langt heldur hún að Pútín muni ganga? „Ég held hann geti náð langt með því að hóta kjarn­orku­sprengju. Þeir taka yfir kjarn­orku­ver í Úkraínu og beita þannig þrýst­ingi og ég er hrædd um að heimsku­legir til­burðir þeirra muni leiða til hörm­unga.“

Alræð­is­vald er orð sem Natalya notar yfir Rússland. „Pútín er ein­ungis núver­andi leið­togi. Það gætu aðrir tekið við sem not­uðu sömu taktík. Það er ekki satt að Rússar séu almennt sak­lausir en ætt­ingjar manns­ins míns og margir Rússar sem við þekkjum eru á því að Úkraína eigi að til­heyra Rúss­landi. Þetta teng­ist því að Úkraína sé auð­lind fyrir Rússa. Þetta er heims­veld­is­hugsun og jafn­vel frjáls­lyndir Rússar eru á þess­ari skoðun.“