Fréttir um aukna verð­bólgu og hærri stýri­vexti birt­ast nær dag­lega hér á landi og frá öðrum löndum. Heimilin eru óneit­an­lega farin að finna fyrir áhrifum þess í formi hærra mat­vöru­verðs og breyt­ingum vaxta á neyslu- og íbúða­lánum.

Í frétt á dr.dk bendir Neyt­enda­ráðið í Danmörku að setja þurfi spurn­inga­merki við end­ur­fjár­mögnun á íbúða­lánum. Fast­eigna­eignendur í Danmörku hafa líkt og hér á landi fundið fyrir hressi­legum vaxta­hækk­unum. Til dæmis hafa lán með föstum vöxtum hækkað frá 1% upp í 5% á síð­ast­liðnu ári.

Bankinn tekur alltaf sitt

Morten Bruun Pedersen, aðal­hag­fræð­ingur Neyt­enda­ráðs­ins í Danmörku bendir á að bank­arnir hafa hag í því að lán­takar breyti lán­unum í formi lán­töku­gjalds og upp­greiðslu­gjalds. Á meðan neyt­and­inn taki á sig kostn­að­inn í fram­an­greindum gjöldum auk vaxta­hækk­unnar. Hann er einnig hræddur um að bank­arnir sinni ekki nægi­lega vel upp­lýs­inga­gjöf til við­skipta­vina sinna.

Neytendasamtökin á Íslandi

Lands­lagið í lána­mögu­leikum þar ytra er frá­brugðið þó margt svipi til og hér á landi. Mannlíf hafði sam­band við Neyt­enda­sam­tökin á Íslandi og spurt var hvort við­líka úttekt hafi verið gerð til að upp­lýsa neyt­endur um stöð­una hér á landi. „Nei, við höfum ekki haft tæki­færi til þess, því miður,“ svarar Breki Karlsson, for­maður Neyt­enda­sam­tak­anna, og bendir á að aðstæð­urnar séu flóknar fyrir neyt­end­urnar að taka ákvarð­anir um.

„Þrátt fyrir að það sé svipuð verð­bólga þar og hér þá eru vextir bæði sögu­lega lægri þar og líka stöðu­leiki mun meiri til lengri tíma.“ bendir Breki á um sam­an­burð aðstæðna í Danmörku og Íslandi.

Þróun vaxta

Núna í júní eru vextir á óverð­tryggðu íbúða­láni með föstum vöxtum, hjá Lands­bank­anum, 6.90%, miðað við 70% veð­setn­ingu, og hafa þeir sam­kvæmt sögu­legri vaxta­töflu Lands­bank­ans og hækkað um 2,7% á u.þ.b. 12 mán­aða tíma­bili. Hér má sjá töflu um þróun fastra útláns­vaxta hjá Lands­bank­anum.

Í maí síð­ast­liðnum voru vextir á óverð­tryggðu íbúða­láni með breyti­legum vöxtum, hjá Lands­bank­anum, 5.40% og höfðu hækkað um 1.9 pró­sent á 11 mán­aða tíma­bili. Ef litið er yfir lengri tíma eru vext­irnir í maí 2022 þeir sömu og júlí 2019. Hér má sjá töflu um þróun breyti­legra útláns­vaxta hjá Lands­bank­anum.