Ný und­ir­af­brigði omicron-afbrigðis kór­ónu­veirunnar, omicron BA.4 og BA.5, hafa á stuttum tíma orðið útbreidd­ustu afbrigðin í nýjum smitum víða um heim. Ísland er engin und­an­tekn­ing, en BA.5-afbrigðið ber nú ábyrgð á meiri­hluta smita hér á landi, sem hefur fjölgað tals­vert und­an­farnar vikur. Hin nýju afbrigði virð­ast meira smit­andi en fyrri afbrigði, auk þess sem það lítur út fyrir að þau eigi greið­ari leið fram­hjá vörnum bólu­setn­inga og fyrri sýk­inga. Sótt­varna­læknir segir ástæðu til þess að fólk fari var­lega, til að mynda í marg­menni, skerpi á ein­stak­lings­bundnum sótt­vörnum og hvetur alla til þess að þiggja örv­un­ar­skammt af bólu­efni.

Þórólfur Guðnason, sótt­varna­læknir, segir í sam­tali við Mannlíf að BA.4-afbrigðið sé ekki algengt hér á landi en að BA.5 hafi verið í miklum vexti. Hann segir að líkt og víð­ast hvar ann­ars­staðar beri það afbrigði ábyrgð á meiri­hluta greindra smita á land­inu und­an­farið.

„Það er nokkuð ljóst að þetta afbrigði er meira smit­andi en fyrri afbrigði,“ segir Þórólfur. Hann segir sífellt virð­ast bæt­ast í flóru afbrigð­anna og eðli­lega nái þau mestri útbreiðslu sem séu mest smit­andi.

Hann segir afbrigðið ekki virð­ast valda meiri veik­indum en fyrri afbrigði omicron, sem voru mest áber­andi á fyrri hluta árs. „Það er ekki að sjá að svo sé.“

Bólusetningar og örvunarskammtur skipta miklu

„Það er rétt að afbrigðið er að smokra sér undan vernd bólu­efn­anna, en við vitum þó að bólu­setn­ingin er ekk­ert sér­stak­lega góð til þess að koma í veg fyrir smit en er ennþá góð til að koma í veg fyrir alvar­leg veik­indi. Þannig að það er eftir miklu að slægj­ast í því að láta bólu­setja sig og fá þennan örv­un­ar­skammt,“ segir Þórólfur.

Hann segir að eftir að BA.5-afbrigðið fór að dreifa sér um sam­fé­lagið hafi farið að bera meira á aukn­ingu í end­ursmitum. „Hjá þeim sem hafa sýkst áður. Þeir eru svona lík­legri til þess að fara að smit­ast aftur.“ Hann segir það þó algeng­ara meðal þeirra sem smit­uð­ust af Covid-19 áður en omicron-afbrigðið kom til sög­unnar, í byrjun des­em­ber síð­ast­liðnum. „Það getur líka verið tím­inn; því lengri tími sem líður, því meira dvín verndin.“

Mynd/skjá­skot RÚV

Mynd: Grímur Jón Sig­urðs­son

Getur svipað til fyrstu afbrigða

Erlendis hefur eitt­hvað verið fjallað um að ein­kenni hinna nýju afbrigða geti jafn­vel svipað meira til ein­kenna sem fylgdu fyrstu afbrigðum Covid-19, í upp­hafi far­ald­urs­ins. Þórólfur kann­ast við að hafa séð það, en það sjá­ist þó aðal­lega hjá þeim sem séu óbólu­settir eða illa bólu­settir. „Þeir eru að veikj­ast alvar­legar og með ein­kenni sem eru svipuð og sáust þarna í upp­hafi far­ald­urs­ins. Þannig að það er klárt að bólu­setn­ingin er að draga veru­lega úr alvar­leika smit­anna. Þannig að ég held að alvar­leiki afbrigð­is­ins sem slíks sé í raun og veru kannski ekk­ert minni en í fyrstu afbrigð­unum, við erum bara komin með betra ónæmi í sam­fé­lagið. Bæði út af bólu­setn­ingum og fyrri smitum, sem eru að dempa þetta niður. Samt erum við að sjá svona mikið af sýk­ingum.“

Sér ekki ástæðu til aðgerða en fólk ætti að fara varlega

Aðspurður seg­ist Þórólfur ekki sjá ástæðu til þess að gripið verði til sér­stakra aðgerða eða tak­mark­ana vegna útbreiðslu smita. „Hins vegar höfum við verið að hvetja fólk, sér­stak­lega þá sem eru óbólu­settir eða illa bólu­settir, hafa ekki fengið Covid, fólk sem er eitt­hvað við­kvæmt fyrir; eldra fólk, fólk með und­ir­liggj­andi sjúk­dóma, að fara var­lega. Nota grímur og gæta vel að hand­þvotti, fjar­lægð­ar­mörkum og þessu sem allir þekkja nú. Þær ráð­legg­ingar eru ennþá í gildi.

Svo getur maður líka hvatt almenn­ing til að gæta vel að sínum grunn­sótt­vörnum alla daga. Það er hand­þvottur, kannski að forð­ast fjöl­menni og svo­leiðis. En þetta eru bara svona almennar ráð­legg­ingar sem við erum að koma með – mér sýn­ist nú fólk kannski ekk­ert vera að passa sig neitt sér­stak­lega vel svona upp til hópa. En þetta eru aðal­lega þeir sem eru við­kvæmir fyrir; eldra fólk og fólk með und­ir­liggj­andi sjúk­dóma, vegna þess að við vitum að það fólk getur farið illa út úr sýk­ing­unni, jafn­vel þótt það sé bólu­sett. Þannig að það er um að gera að það fólk passi sig.“

Þórólfur segir útbreiðslu smita eflaust hafa mikið að gera með tíðar sam­komur þessa dag­ana. „Það eru alls konar veislur í gangi, útskriftir, ferm­ingar og slíkt. Það spilar klár­lega meg­in­rull­una, plús það hvað þetta er smit­andi afbrigði.“

Þórólfur segir ein­dregið mælt með því að fólk fái örv­un­ar­skammt, óháð því hvort það hafi smit­ast af Covid eftir að hafa fengið fyrri og seinni skammt bólu­efnis. „Við vitum auð­vitað að það er vernd falin í því að fá Covid, en við vitum ekki nákvæm­lega hversu góð hún er og ég held að það sé full ástæða til þess að hvetja fólk til að vernda sig bara sem best. Þannig að við erum að mæla með þessum örv­un­ar­skammti fyrir alla, nema börnin.“ Hann seg­ist því tví­mæla­laust leggja það til við hrausta ein­stak­linga sem hafi fengið fyrri og seinni skammt bólu­efnis, auk sýk­ingar, að ná sér í þriðju spraut­una.