Mánaðarleg greiðslubyrði hefur hækkað um 46 prósent á einu ári: „Þetta er orðið fjarstæðukennt“

Mán­að­ar­leg afborgun óverð­tryggðs 38 millj­óna króna hús­næð­is­láns með breyti­legum vöxtum hefur hækkað um tæp­lega 70 þús­und krónur á einu ári. Hækkunin nemur um 46 pró­sentum. Ef greiðslu­byrðin helst sú sama næsta árið, nemur hækk­unin ein og sér 840.000 krónum á ári. Það mun hún hins vegar ekki gera. Seðla­banka­stjóri hækk­aði nýverið stýri­vexti, í átt­unda sinn á einu ári, og slíkar hækk­anir skila sér almennt fljótt og vel til bank­anna.

Ein­stak­lingur sem Mannlíf ræddi við tók óverð­tryggt hús­næð­is­lán á breyti­legum vöxtum við íbúð­ar­kaup á síð­asta ári. Í sept­em­ber árið 2021, fyrir ári síðan, var vaxta­pró­sentan á lán­inu 3,45 pró­sent. Afborgun af lán­inu þann mán­uð­inn var 146.575 krónur. Ári síðar er afborgun sept­em­ber­mán­aðar komin upp í 214.176 krónur. Vextir á lán­inu eru nú 6,22 pró­sent og hækk­unin nemur 67.601 krónu.

Hækkun í prósentum: 46%

„Þetta á bara eftir að hækka“

„Hvernig á fólk að geta þetta? Það hlýtur eitt­hvað að láta undan. Það eru alls ekki allir sem geta reitt fram auka 70 þús­und krónur á mán­uði. Og þetta á bara eftir að hækka, ef eitt­hvað er að marka fyr­ir­heit seðla­banka­stjóra og fyrri reynslu,“ segir lán­tak­inn, sem kýs að láta nafns síns ekki getið.

Lán­tak­inn segir því fara fjarri að hann hafi spennt bog­ann of hátt við kaupin. „Alls ekki. Ég réð vel við afborg­anir og láns­hlut­fallið er ekki of hátt. Ég hafði alveg svig­rúm fyrir ein­hverjar hækk­anir, en þetta er orðið fjar­stæðu­kennt. Launin mín hafa sann­ar­lega ekki hækkað á sama tíma.“

Hann seg­ist smeykur um fram­haldið, en ætla má að 0,75 pró­senta stýri­vaxta­hækkun Seðla­banka Íslands á dög­unum komi til með að skila sér hratt og vel út í breyti­lega vexti bank­anna. „Það ger­ist alltaf. Bank­arnir eru alltaf fljótir að hækka vext­ina þegar stýri­vextir hækka. Það gengur ekki jafn hratt í hina átt­ina hins vegar, af ein­hverjum ástæðum.“

Barátta fyrstu kaupenda

Ljóst er að margir eru í svip­uðum sporum og lán­tak­inn sem ræddi við Mannlíf. Fyrstu kaup­endum var gert auð­veld­ara um vik að kaupa fyrstu eign í heims­far­aldri Covid-19, þegar vextir lækk­uðu umtals­vert sam­hliða því að kaup­máttur jókst. Á þriðja árs­fjórð­ungi árs­ins 2021 voru 33,8 pró­sent allra kaup­enda íbúð­ar­hús­næðis á höf­uð­borg­ar­svæð­inu að kaupa sína fyrstu íbúð. Vin­sæl­ustu íbúða­lánin voru óverð­tryggð lán. Nú má reikna með að margir þess­ara fyrstu kaup­enda berj­ist í bökkum við að borga af láni sínu.

Í júní síð­ast­liðnum lækk­aði fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­banka Íslands hámark veð­setn­ing­ar­hlut­falls fast­eigna­lána fyrir fyrstu kaup­endur úr 90 pró­sentum niður í 85 pró­sent. Fyrstu kaup­endur þurfa því að reiða fram 15 pró­sent kaup­verðs í útborgun í stað 10 pró­senta, en sú upp­hæð hefur bólgnað enn frekar með hækk­andi fast­eigna­verði.

Auk þess­ara þátta er greiðslu­byrði óverð­tryggðra lána mun hærri en hún var fyrir ein­ungis ári, líkt og fram hefur komið, og því ljóst að þeir sem yfir­höfuð ráða við útborgun í fyrstu íbúð neyð­ast frekar til þess að taka verð­tryggð lán. Greiðslu­byrði þeirra lána en tals­vert lægri, en á sama tíma er það höf­uð­stóll­inn sem hækkar; láns­upp­hæðin sem lán­taki skuldar bank­anum bólgnar út í verð­bólgu. Verð­bólga í júlí var 9,9 pró­sent og hefur ekki verið meiri í nærri 13 ár.

Eftir síð­ustu hækkun standa stýri­vextir Seðla­banka Íslands í 5,5 pró­sentum. Þeir hafa ekki verið svo háir frá árs­lokum 2016. Íslands­banki spáir því að stýri­vextir verði 6 pró­sent í árs­lok, en Ásgeir Jónsson seðla­banka­stjóri hefur gefið það út að hann muni hækka stýri­vexti eins oft og þurfa þykir til þess að vinna á móti verð­bólg­unni.

Hækkanir Seðlabanka Íslands á stýrivöxtum

„Hlýtur að enda illa fyrir heimilin í landinu“

Lán ein­stak­lings­ins sem Mannlíf ræddi við er hjá Lands­bank­anum. Mán­að­ar­leg greiðslu­byrði hækk­aði um 56.858 krónur frá jan­úar 2022 til sept­em­ber 2022.

Á tíma­bil­inu maí til sept­em­ber á þessu ári hækk­aði mán­að­ar­leg greiðslu­byrði um 38.348 krónur.

Á þessum níu mán­uðum gerð­ist það ein­ungis tvisvar að afborg­unin hækk­aði ekki milli mán­aða. Mesta mán­að­ar­lega hækkun á tíma­bil­inu jan­úar til sept­em­ber var 21.067 krónur.

„Þetta hlýtur að enda illa fyrir heim­ilin í land­inu. Þetta gengur ekki mikið lengur,“ segir lán­tak­inn. Umfjöll­un­ina má lesa í heild sinni í nýju helg­ar­blaði Mannlífs.