Nýjar og sláandi upplýsingar um Glitfaxa-slysið: „Ætla að lenda í Reykjavík“

Nikulás Sveins­son var staddur í flug­turni Kefla­vík­ur­flug­vallar er Dakota flug­vélin Glitfaxi fórst 31. jan­úar árið 1951. Hann man orð­rétt hvað fór fram milli flug­um­ferða­stjórnar og flug­stjóra vél­ar­innar.

Mannlíf fjall­aði um í bak­sýn­is­spegli sínum á föstu­dag­inn, eitt dul­ar­fyllsta og sorg­leg­asta flug­slys Íslands­s­sög­unnar, Glit­faxaslysið 1951. Flug­vélin var að koma frá Vest­manna­eyjum með 17 far­þegar og þrjá áhafn­ar­með­limi inn­an­borðs en veðrið var slæmt. Þegar Glitfaxi reyndi í annarri til­raun að lenda á Reykja­vík­ur­flug­velli hvarf hann af rat­sjá og hefur ekki fund­ist síðan. Brot úr vél­inni fannst þó á sínum tíma en talið er að hún hafi farist undan Álfta­nesi.

Sjá einnig: Glitfaxi – flug­vélin sem hvarf: „Hún reyndi hvað hún gat að telja afa hug­hvarf“

Í kjöl­far bak­sýn­is­speg­ils­ins hafði sonur Niku­lásar Sveins­sonar sam­band við Mannlíf og kom á sam­skiptum á milli mið­ils­ins og föður hans. Upp­lýs­ing­arnar sem Nikulás kemur hér með hafa aldrei heyrst áður opin­ber­lega, svo vitað sé.

„Ég er búinn að lúra á þessu alla tíð frá því að þetta skeði, þetta hefur legið á mér eins og mara“ sagði Nikulás Sveins­son, 94 ára í sam­tali við Mannlíf en hann vann við raf­ör­ygg­is­mál á Kefla­vík­ur­flug­velli. „Ég hef ekki viljað hafa hátt um þetta vegna aðstand­enda og ég var bund­inn þagn­areið á þessum vinnu­stað mínum,“ sagði Nikulás en hann var staddur í flug­turn­inum í Keflavík en hann var að end­ur­nýja raf­lagnir í turn­inum þennan örlaga­ríka dag árið 1951.

„Ég man orða­skipti aðflugs­stjórnar, flug­um­ferða­stjóra og flug­manns vél­ar­innar alveg orð­rétt. Þetta situr svo í mér, þetta er búið að pirra mig alla mína tíð,“ sagði Nikulás og bætti við að hann hefði lengi spáð í að segja frá þessu en ekki viljað það því þá myndu kannski ein­hverjir vilja „pumpa upp úr“ honum frek­ari upp­lýs­ingar sem hann hefði ekki.

Orðaskiptin

„Það var þannig að það var vél að koma frá Banda­ríkj­unum, Dakota-vél en hún kom inn á radar eða það sem kallað var GCA sem stendur fyrir Ground Control Approach. Þegar hún var lent segir ungur maður í rad­ar­tæk­inu frá aðflugs­stjórn­inni í Reykja­vík: „Heyrðu, ég sé hérna flug­vél suð-austan við völl­inn, er hún ekki næst að koma inn á rad­arnum, því það er alveg ólend­andi í Reykja­vík?“.“

Flug­vélin sem hafði komið stuttu áður frá Banda­ríkj­unum hafði þá fengið aðstoð við að lenda í gegnum leið­bein­ingar frá rad­arnum á Kefla­vík­ur­flug­velli og ungi mað­ur­inn frá aðflugs­stjórn­inni á Reykja­vík­ur­flug­velli var að spyrja flug­um­ferða­stjór­ann á Kefla­vík­ur­flug­velli hvort hann gæti ekki leið­beint Glitfaxa við að lenda á Kefla­vík­ur­flug­velli.
Sam­skiptin héldu áfram.

„Þá segir flug­um­ferða­stjór­inn í Keflavík, sem var Banda­ríkja­maður, „Stand By“, sem þýðir bíddu. Hann kallar í flug­mann­inn og segir honum að rad­ar­inn sé til­bú­inn til að aðstoða hann við að koma inn í Keflavík því það sé ólend­andi í Reykja­vík og spyr hvort hann vilji ekki vera næstur í röð­inni að lenda með hjálp rad­ars­ins. Eftir sirka 10-15 sek­úndur kom svar: „Ætla að lenda í Reykja­vík.“ Þá segir strák­ur­inn í GCA-tæk­inu „Hann getur alls ekki lent í Reykja­vík, viltu ekki spyrja hann aftur hvort hann vilji ómögu­lega nota sér aðflugið. „Stand by“ segir flug­um­ferða­stjór­inn þá. Hann kallar aftur í flug­vél­ina og segir honum það að það sé ómögu­legt að lenda í Reykja­vík og spyr hvort hann vilji ekki nota sér það að koma inn með aðstoð aðflugs­ins í Keflavík.“ Nikulás segir að þá hafi liðið um hálf mín­úta en svo hafi svarið komið frá flug­mann­inum: „Ætla að lenda í Reykja­vík.“ Sagði Nikulás að ungi mað­ur­inn í GCA tæk­inu, sem hafi verið afar góður í sínu fagi hafi þá sagt: „Jesus Christ!“ Nikulás sagði að strák­ur­inn hefði beðið þann banda­ríska að bjóða flug­manni Glitfaxa í þriðja skiptið að lenda frekar á Kefla­vík­ur­flug­velli. „„Stand by“ segir flug­um­ferða­stjór­inn og kallar enn einu sinni í flug­vél­ina og svarið kemur bara frekar fljótt; „Ætla að lenda í Reykja­vík“. Strák­ur­inn í GCA tæk­inu varð alveg miður sín, hann var gráti nær. Hann var bara skjálf­radd­aður. Hann ætl­aði ekki að trúa sínum eigin eyrum.“

Samband við vélina slitnar

Nikulás sagði í sam­tali við Mannlíf að þegar þarna var komið við sögu hafi hann og vinnu­fé­lagi hans vitað hvað ætti eftir að ger­ast. „Við vorum búnir að sjá fyrir hvað myndi ske ef þetta myndi ganga svona og við þurftum að vinna úti við þannig að við fórum úr turn­inum. Við vorum að gera við ljós eða eitt­hvað í svona hálf­tíma, þrjú kortér. Þá fórum við aftur inn í flug­stöð sem þá var inni á hót­el­inu, þá var það nýtt. Nema hvað, þar æða menn um gólf og hár­reita sig nán­ast. Það var bara uppi fótur og fit því að sam­bandið við vél­ina hafði slitnað.“ Útskýrði Nikulás að margir þeirra sem þutu um gólfið hefðu verið íslenskir flug­menn sem ekki höfðu fengið önnur störf hjá flug­fé­lag­inu, önnur en þau að keyra stræt­is­vagna fyrir flug­fé­lagið.

Aðspurður um það sem áður hefur komið fram, að flug­stjóra Glitfaxa hafi verið ráð­lagt að taka hring út á Faxaflóa og reyna í annað skiptið að lenda í Reykja­vík, segir Nikulás það vel geta stað­ist en það hafi þá gerst eftir að flug­stjór­inn hafi neitað að lenda á Kefla­vík­ur­flug­velli. Með Glitfaxa fór­ust 17 far­þegar og þrír áhafn­ar­með­limir en flug­vélin hefur aldrei fund­ist.