Ein­angr­að­asti staður á Íslandi er vænt­an­lega Horn­bjargsviti við Látravík. Þangað kemur varla mann­vera á tíma­bil­inu frá ágúst­mán­uði og fram í júní, þegar vaskur hópur frá Ferða­fé­lagi Íslands mætir til að opna skála félags­ins. Um tveggja mán­aða skeið er ys og þys á þessum eyð­islóðum þegar ferða­menn streyma þangað til að njóta úti­vistar við ysta haf og upp­lifa tíma sem einu sinni var.

Í dag er eng­inn vita­vörður á Horn­bjargi. Skála­verðir Ferða­fé­lags­ins greiða götu gesta og gang­andi. Fólk gistir í gamla vita­varð­ar­hús­inu og sumir fá sér lands­frægar fiski­bollur Halldórs Hafdal Hall­dórs­sonar sem veiðir fisk­inn, verkar og býr til boll­urnar. Í næsta nágrenni við húsið skott­ast refir um, óhræddir við mann­eskjur. Það er enda bannað að drepa refi í friðland­inu.

Horn­bjargsviti. Ferða­fé­lag Íslands heldur úti gisti­þjón­ustu á sumrin.

Mynd: Guðrún Gunn­steins­dóttir.

Horn­bjargsviti á sér langa sögu og sum­part heill­andi sögu frá mann­lífi sem var þar um ára­tuga­skeið. Þjóð­sagna­per­sónur á borð við Óla komma, Óskar Aðal­stein og Jóhann vita­vörð hafa markað sín spor á þessum slóðum; sumir lengur en aðrir. Eitt sum­arið kom upp dul­ar­fullt atvik. Óli var á staðnum ásamt konu sinni þegar þau sáu göngu­mann koma aðvíf­andi. Hann gekk að vél­ar­hús­inu við hlið íbúð­ar­húss vita­varð­anna og staldr­aði þar við. Óli ætl­aði að heilsa upp á hann, en þá brá svo við að gest­ur­inn gekk hratt í burtu og hélt upp Axar­fjallið. Kona Óla spurði hvort hann kann­að­ist eitt­hvað við mann­inn, en hann sagði svo ekki vera. „Hann er ekki þessa heims,“ sagði hann. Konan spurði þá hvernig hann vissi það. Óli sagði það vera ein­falt. Það fylgdi honum eng­inn skuggi.

Vitavörður með tannpínu

Ótal sögur eru til frá tímum vita­varð­anna. Horn­bjargsviti var lengst af eina byggða bólið á öllum Horn­ströndum. Þeir dagar komu að ein­ungis fugl­inum fljúg­andi var fært á þessar slóðir sem á vetrum eru gjarnan ram­maðar inn af hafís og stál­gráum fjöllum. Það er auð­velt að lifa sig inn í það þrek­virki þegar Jóhann vita­vörður fór upp á Axar­fjall með tal­stöð til að leið­beina skipum fyrir Horn í gegnum haf­ís­inn.

Grein­ar­höf­undur á leið í Látravík.

Mynd: Guðrún Gunn­steins­dóttir.

Það komst í fjöl­miðla þegar Óli vita­vörður fékk tann­pínu. Þá var mönnum vandi á höndum. Vita­vörð­ur­inn mátti ekki yfir­gefa vakt­ina þótt varð­skip gæti sótt hann og komið honum undir lækn­is­hendur. Lausnin varð end­anum eins og með Múhamed og fjallið. Afráðið var að tann­læknir frá Ísafirði kæmi með varð­skip­inu til Látra­víkur.

Horn­bjarg.

Mynd: Pétur Ásgeirs­son.

Þeir sem til þekkja vita að það getur verið erfitt að lenda í fjör­unni undir vit­anum. Þegar varð­skipið kom siglandi með tann­lækn­inn var á mörk­unum að hægt væri að lenda. Það var því gert neyð­ar­plan. Óli vita­vörður varð að vera í fjör­unni og helst með opinn munn. Gúmm­bát­ur­inn sætti lagi og lenti í fjör­unni. Tann­lækn­ir­inn stökk upp í fjöru með þau tól sem þurfti. Á örskots­stundu dró hann skemmdu tönn­ina úr vita­verð­inum og stökk aftur um borð í gúmm­bát­inn sem hélt þegar frá landi.

Flestir þeir sem heim­sækja Horn­bjargsvita ganga sem leið liggur til Horn­víkur til að njóta þeirrar svim­andi feg­urðar sem þar er að finna. Algengt er að fara beint upp frá vit­anum og um Kýrskarð. Sú leið er flestum fær. Hinn mögu­leik­inn er að ganga með brúnum Horn­bjargs, með fram Dög­un­ar­felli, um Almenn­inga og koma niður að Horn­bæj­unum. Þeir sem þora koma við á Kálfatindi, hæsta punkti Horn­bjargs. Sú ganga er ekki fyrir loft­hrædda.

Það verður eng­inn svik­inn af því að heim­sækja Horn­bjargsvita. Í skál­anum er að finna mikið bóka­safn með fróð­leik um stað­inn og svæðið allt. Þegar vindur og regn berja á hús­unum er nota­legt að hjúfra sig niður með bók í hönd og kynna sér sögu þessa dásam­lega og hrika­lega staðar and­stæðn­anna.