Ég er Aust­firð­ingur í húð og hár. Það er að segja í móð­ur­ætt, en föð­ur­ættin er dreifð­ari. En mestan part ævinnar hef ég búið á Aust­ur­landi og er stoltur af fjórð­ungnum mínum, þótt ég hafi flutt þaðan í borg­ina fyrir þó nokkrum árum. Þar á ég enn systk­ini, móður og fjölda ætt­ingja og vina. Allt sem aust­firskt er þykir mér vænt um, flá­mælsk­una, sem því miður er allt að því útdauð, hóg­værð­ina (séu Borg­firð­ingar teknir út fyrir svig­ann), veðrið, fólkið Aust­fjarða­þok­una og orð eins og gæskur og gæskan.

Ég tala við mömmu mína nokkrum sinnum í viku, en hún býr í Fellabæ fyrir austan en er Esk­firð­ingur í grunn­inn. Hún kveður mig alltaf með orð­inu gæskur: „Við heyr­umst, gæskur“. Það þykir mér afar vænt um. Þegar ég kom heim í sum­ar­frí þegar Covid-far­ald­ur­inn var í rénun og fór í sund á Egils­stöðum blasti við mér afar aust­firsk sjón. Á gólf­inu við afgreiðsl­una og við heita pott­ana stóð innan í hjarta: „Tveir metrar gæskur“ og „Tveir metrar gæskan“. Þá fannst mér ég virki­lega vera kom­inn heim. Þegar ég skrifa afmælis­kveðjur á Facebook skrifa ég alltaf gæskur eða gæskan, ef ég þekki afmæl­is­barnið vel. Mér finnst orðið svo hlý­legt. En það eru ekki allir sam­mála því.

Á dög­unum benti ég les­anda Mannlífs, sem hneyksl­að­ist í athuga­semdum á frétt, en greini­legt var að les­and­inn hafði ekki lesið meira en fyr­ir­sögn­ina. Ég benti les­and­anum kurt­eis­is­lega á að lesa frétt­ina: „Lestu frétt­ina, gæskan“. Reyk­vískur vinnu­fé­lagi minn sagð­ist hafa verið nálægt því að hringja í mig þegar hann sá þessi orð mín því honum þótti þau svo dóna­leg. Það kom á mig fát, enda var ekki ætlun mín að tala niður til kon­unnar, þvert á móti. Eftir að ég gerði hávís­inda­lega skoð­ana­könnun á Facebook, komst ég að því, mér til undr­unar, að tals­verður fjöldi fólks telur það geta verið niðr­andi að kalla fólk gæskur eða gæskan. Af þeim 137 Facebook-vinum mínum sem tóku þátt í könn­un­inni voru 22 sem töldu að orðin gætu verið niðr­andi, 111 töldu svo ekki vera og fjórum var drullu­sama. Þau sem fannst orðið geta verið niðr­andi voru lang­flest ekki frá Aust­ur­landi og oftar en ekki frá Reykja­vík og hin flest að austan.

Í raun er hægt að nota hvaða orð á nið­ur­lægj­andi hátt, það fer eftir blæ­brigðum í rödd­inni, aðstæðum og fleiru, en það er algjör óþarfi fyrir Reyk­vík­inga að vera hræddir við orðin gæskur og gæskan. Orðin eru fal­leg og með hlýja merk­ingu, en slái maður inn orð­inu gæska á orða­net­síðu Árna­stofn­unar koma upp orð eins og góð­mennska, blíða, ástúð og bróð­ur­þel svo eitt­hvað sé nefnt. Segi ég því við þig les­andi góður, hafðu það gott gæskur/gæskan.

Pistill þessi birt­ist í nýju Sjó­ara­blaði sem hægt er að lesa hér.