Gunnar Dan Wiium er starfar sem versl­un­ar­stjóri Hand­verks­húss­ins, þátt­ar­stjórn­andi hlað­varps Þvotta­húss­ins og umboðs­maður, ritar grein.

Þar segir:

„Mikil umræða hefur verið upp á síðkastið um skerta sam­kennd og hnignun í sið­ferði í sam­fé­lag­inu. Eins og að fólk vakni í smá stund þegar með­bræður og systur á öllum aldri eru myrt og svikin.

Í þessu litla sam­fé­lagi sem við búum í eru allir á ein­hvern hátt tengd svo allir þekkja ein­hvern sem alla­vega þekkir ein­hvern sem upp­lifir missir og ómælda sorg. Þessi sorg vekur okkur, opnar augu okkar í eitt augna­blik þar sem við spyrjum gildra spurn­inga. Af hverju ger­ast þessir hlutir og hvar liggur orsaka­sam­hengið?

Samkennd færir okkur saman og fær ein­stak­ling­inn til að sjá sig í öðrum. Samkennd fær mig sem ein­stak­ling til að upp­lifa sorg og gleði ann­ara og við­skipti á til­finn­ingum á sér stað. Allt verður eitt og sam­fé­lags­vit­undin rís á það svið sem henni er ætlað. Okkur er ekki ætlað að vinna á móti hvort öðru með spill­ingu og ofbeldi. Við skipt­umst á reynslu hvers ann­ars í virkri sam­kennd og berum raunir hvors ann­ars. Svo­leiðis á sam­fé­lag að virka en samt finnum við okkur á stað þar sem hópa­skipt­ingin er algjör og ríkj­andi hug­mynda­fræði­legur klofn­ingur og þetta rof klæðum við í alls­konar bún­inga eins og við raun­veru­lega höldum að við sem heild mögu­lega komumst upp með það.

Þeir sem sitja í þeirri stöðu að eiga fjár­magn á tímum sem þessum, og nú tek ég það sem dæmi, þeir prísa sig sæla því bún­ing­ur­inn þægi­legur og úr silki en á meðan er stór hluti þjóð­ar­innar að berj­ast fyrir mylsnum. Stór hluti þjóð­ar­innar upp­lifir sig í fjár­hags­legu, hús­næð­is­legu og fyrir vikið í til­finn­inga­legu óör­yggi á meðan lít­ill hluti sömu þjóðar ávaxtar auð sinn og upp­lifir kreppu fjöld­ans sem góð­æri.

Þingfólk með áskrift að ráð­herra­stólum eru háls­dýpt í alls­konar mega við­skiptum og ég hélt að það væri ekki einu sinni leyfi­legt. Ég hélt að þessir ein­stak­lingar þyrftu að skrifa undir eitt­hvað sem segir þeir beri ekki neina hags­muni sér­staka nema hags­muni þjóð­ar­innar hvað sem það “hug­tak” raun­veru­lega þýðir fyrir þeim.

Þessir ein­stak­lingar stunda við­skipti í nafni einka­væð­ingar og ávallt á kostnað raun­veru­legra við­skipta byggð á sam­kennd. Og þessi sjúk­dómur er smit­andi, sam­kennd­ar­skort­ur­inn, hann leiðir í allar stéttir, svo­kall­aða mið­stétt og lástétt, öll einka­væð­umst við. Í van­trausti og reiði byrjum við svíkja og berj­ast fyrir því sem við ótt­umst að ann­ars verði tekið af okkur. Í þessu ástandi er ég að horfa upp á rísandi svarta vinnu því fyrst að þeir eða þau sem stjórna land­inu svindla og kom­ast upp með af hverju ættum við hin ekki að gera slíkt hið sama. Algjör sundr­ung og ó-skil­virkni, ábyrgð­ar­leysi og reiði sem leiðir af sér ofbeldi og stríð.

Serótónín er að mestum hluta myndað í melt­ing­ar­færum og í tauga­frumum mið­tauga­kerf­is­ins. Wilkipedía segir að þegar enterókrómaffín­frum­urnar fyll­ast af serótónínin er því seytt út í blóðið og blóð­styrkur þess hækkar. Blóð­flögur og tauga­frumur geta þá tekið serótónín upp úr blóð­inu. Með fram­leiðslu og upp­töku serótónín finnum við fyrir sam­kennd og við sjáum í raun bara eina hag­sæld ganga yfir okkur öll en ekki aðeins innan innan ein­hvers ákveð­ins hóps.

Við rústum heil­brigðum boð­efna við­skiptum með alkó­hóli meðal ann­ara efna sem hindrar end­ur­upp­töku á boð­efnum. Við kljúfum okkur frá nátt­úr­unni með alls­konar aðferðum eins og með sýkla­lyfjum sem við tökum eins og háls­brjóst­sykur og fyrir vikið hreinsum út þarma­flór­una þar sem þessi dýr­mætu boð­efni verða til. Skortur á serótónín fer með okkur í þung­lyndi og kvíða sem eðli­leg afleið­ing og þá rjúkum við í hinar og þessar geð­frá­viks­grein­ingar með “við­eig­andi” lyfja­gjöf.

Matvælin okkar eru unnin í drasl og margir eiga ekki ann­ara kosta völ því líf­rænn bíody­nemískur matur kostar þrefalt meira og þá eigum við ekki fyrir bens­íni einu sinni til að kom­ast út í búð til að kaupa mat yfir höfuð.

Allt þung­lyndi heims­ins, ein­manna­leiki, reiði, kvíði, ójafn­vægi, streita og ofbeldi er skortur á boð­efnum sem afleið­ing þeirra efna sem ríkið selur okkur á meðan önnur nátt­úru­leg efni eru kol-ólög­leg og álitin hættu­leg. Í örvænt­ingu leitum við að dópamíni með skrolli öllum miðlum, sam­fé­lags, klám og frétta­miðlum. Við erum háð boð­efnum en erum að missa get­una til að fram­leiða og end­ur­upp­taka þau á nátt­úru­legan hátt og það mun aðeins leiða af sér meiri og meiri þján­ingu en samt sjáum við ekki orsaka­sam­hengið. Við erum orðin blinduð af skjá birt­unni og vonum bara að börnin okkar lifi þetta alla­vega af og verði heilli en við sjálf erum orðin.

Við að skrifa svona grein­ingu út frá vissri sýn og eflaust fyrir að aðra að lesa þessi ósköp hlýtur maður bara að fyll­ast von­leysi. Ég meina, er eitt­hvað hægt að gera til að sporna við þessu ófremd­ar­á­standi?

Svarið við þeirri spurn­ingu er klár­lega eitt stórt já. Það er margt hægt að gera og ég veit að þú les­andi góður veist svörin. Ég þarf ekki að telja þetta upp, öll þessi úrræði sem snúa að því að taka til í eigin garði hvað varðar þessa basic hluti eins og mat­ar­ræði og venjur, hreyf­ingu og öndun og svefn.

Alkóhól er hættu­leg­asta fíkni­efnið sem til er þó svo að það sé búið að vefja það inn í ein­hvern menn­ing­ar­legan skraut klæðnað.

Lang­flestar lyfja­lausnir við sjúk­dómum sem flestir eru ekk­ert annað en lífs­stíls­sjúk­dómar eru eitur sem fáir hagn­ast stjarn­fræði­lega af. Þeir sem vilja lesa það úr þessum orðum að ég sé á móti öllum lyfjum sem til eru og hafa verið fram­leidd verða að eiga það við sjálft sig því það er ekki það sem ég er að segja.

Rísandi þján­ing er ekki hægt að útrýma með ein­kenna mið­uðum lausnum þó svo að oft finn­ist mér það eina sem við kunnum. Oft er lausnin beint fyrir framan mig og er ég horfi í speg­ill þá sé að ég ber ábyrgð­ina á eigin heilsu, eigin við­horfum og gildum. Ég laga ekki rísandi þján­ingu með að kenna kerf­inu um, kerfið hefði á grípa þennan og ala þennan betur upp, þetta virkar ekki svona. Kerfið er ein­fald­lega bara end­ur­speglun á því sem við sem heild erum orðin. Við kjósum yfir okkur sið­blind­ingj­ana og við trúum svoköll­uðu fag­fólki bara því eitt­hvað skjal var ein­hvern­tíman ram­mað inn.

Ég einn ber ábyrgð á að vekja inn­sæi mitt og dóm­greind, engin getur né gerir neitt fyrir mig, ég ber ábyrgð á að elska sjálfan mig í sam­ræmi við hvernig ég elska allt og alla í kringum mig. Elskan er ekki skil­yrt á þann hátt að ég geti elskað kon­una mína og barn en hatað annan mann sem ég kenni um ófarir mínar. Elskan er ljósið sem lýsir upp alla skugga, elskan er heil­brigð mennska og ég geri til­kall til hennar.

Þetta er lang­loka og þetta eru orðin mín og þau hafa þýð­ingu. Þau eru rituð í kær­leik til allra sem upp­lifa þján­ingu sem og til allra sem orsaka hana, ég geri engan grein­ar­mun þar á, þvi sá sem veldur þján­ingu er alveg sama fórn­ar­lambið og það sem hann skapar.“