Segir Sigmund nota „viðkvæma stöðu trans fólks til að skora pólitísk stig hjá þeim fordómafyllstu“

Íslensku­fræð­ing­ur­inn Hákon Darri Egilsson skrifar grein sem ber yfir­skrift­ina:

Ís­lensku­fræð­ing­ur­inn Sig­mundur Davíð

Hákon Darri Egilsson.

„Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son hefur farið mik­inn á sam­fé­lags­miðl­inum X und­an­farna daga þar sem hann amast við kyn­hlut­lausu máli og vitnar m.a. í grein sína „Pólitísk skemmd­ar­verk á íslenskri tungu,“ sem birt­ist fyrst í Morg­un­blað­inu 16. maí síð­ast­lið­inn.

Hann vitnar í aug­lýs­ingar frá Sjálf­stæð­is­flokknum og Fram­sókn­ar­flokknum í þessu sam­hengi þar sem stendur m.a. „öll vel­komin“ og „far­sæld fyrir öll“. Þetta kallar hann mein­lega „woke“-afbökun íslensk­unnar.

Í áður­nefndri grein fjallar hann líka um nýyrði á borð við leg­hafa og þung­un­ar­rof og ég held það komi fáum á óvart, að Sigmundi Davíð finnst lítið varið í þau orð.

Íslenska er indó-evr­ópskt tungu­mál og eitt meg­in­ein­kenna indó-evr­ópskra tungu­mála er mál­fræði­legt kyn. Iðulega er talið að kynin í indó-evr­ópsku hafi verið tvö, annað yfir lif­andi verur og hitt yfir dauða hluti. Íslenska karl­kynið er í raun fram­hald af „lif­andi kyn­inu“ (e. Animate gender) í indó-evr­ópsku. Þetta er mál­sögu­lega skýr­ingin á því, hvers vegna hefð hefur verið fyrir því að nota karl­kyn yfir óskil­greindan hóp fólks af öllum kynjum í íslensku.

Tungumál þró­ast og þau taka breyt­ingum, það er eðli tungu­mála að þró­ast og þau gera það mis­hratt og mis­mikið í einu. Íslenska er dæmi um tungu­mál sem almennt er talið að hafi tekið litlum breyt­ingum frá land­námi Íslands, eða hvað?

Ef Sig­mundur Davíð ætti tíma­vél og ferð­að­ist til tíma Snorra Sturlu­sonar, myndu þeir að öllum lík­indum ekki skilja hvor annan. Það eru til fjöl­mörg dæmi í íslensku, þar sem ekki aðeins ein­staka orðum, heldur sagn­beyg­ingum og nafn­orða­beyg­ingum (mál­fræði!), hefur vís­vit­andi verið breytt til fyrra horfs í póli­tískum til­gangi.

Til­gang­ur­inn var að auka þjóð­ern­is­kennd meðal Íslend­inga og efla sjálf­stæð­is­bar­átt­una.

Fyrir u.þ.b. tveimur öldum þótti eðli­legt að segja „hann er hjá læknir“ og „sjáðu hellir­inn!“ Það var með­vituð ákvörðun tekin um að breyta beyg­ing­ar­end­inum í karl­kyns­orðum sem enda á -ir í nefni­falli á þann veg að þær sam­ræmd­ust fornri beyg­ingu.

Ég nefni annað dæmi. Í íslensku enda sagn­orð í ger­mynd í öllum háttum og tíðum í 1. per­sónu fleir­tölu á -um: við förum, við fórum, þóvið­færum o.s.frv. Í nútíma­máli á þetta ekki við um mið­mynd sagn­orða sbr. við förumst, við fórumst, þó við færumst. Hins vegar var sú mál­breyt­ing gengin í garð, að -um end­ingin hafði færst aftan við mið­mynd­ar­end­ing­una og í íslensku eru enn merki um þetta, t.d. í kveðj­unum sjáustum og heyrustum, sem heyr­ist aðal­lega hjá eldra fólki.

Það var tekin með­vituð, póli­tísk ákvörðun um að vinda ofan af þessu til þess að færa íslensk­una nær íslensk­unni sem var töluð um land­nám. Tungumál þró­ast nefni­lega, en þau þró­ast ekki bara „nátt­úru­lega“.

Í þessu sam­hengi langar mig að tala um fær­eysku. Færeyska er það tungu­mál sem er lík­ast íslensku nútíma­máli og Íslend­ingar eiga í litlum vand­ræðum með að lesa fær­eysku, þó svo að tal­málið hafi breyst tölu­vert mikið. Það að Íslend­ingar eigi auð­velt með að lesa fær­eysku skýrist að miklu leyti af því að fær­eyskt rit­mál er byggt á til­lögum Jóns Sig­urðs­sonar for­seta (já, þeim eina sanna) og séra Hammers­haimb um það hvernig ætti að rita fær­eysku. Fær­ey­ingar skrifa t.a.m. ð en bera það ekki fram, voru það póli­tísk skemmd­ar­verk? Fær­ey­ingar eru a.m.k. ekki á eitt sáttir um ð-ið.

Í fær­eysku er óákveðna hvor­ug­kyns­for­nafnið øll notað yfir bland­aðan hóp fólks af öllum kynjum. Það er langt síðan þessi breyt­ing gekk í garð og ég spyr því, voru 17. aldar Fær­ey­ingar „woke“?

Það er mik­il­vægt að tala um stað­reyndir og stað­reynd­irnar eru þessar:

a) Það tungu­mál sem er næst íslensk­unni notar hvor­ug­kyns­fornöfn um bland­aðan hóp fólks, øll. Þetta er breyt­ing frá forn­máli.

b) Í íslensku hefur mál­fræði verið breytt vís­vit­andi og í póli­tískum til­gangi. Auðvitað er kyn­hlut­laust mál póli­tísk deilu­efni, en ekki hvað?

Í dag eru því miður til íslenskir stjórn­mála­menn sem sjá svart þegar rétt­indi kvenna og hinsegin fólks eru rædd og tala með þeim hætti, að þeim finn­ist það hálf kjána­legt að þessir hópar séu að „ybba gogg“ (sbr. nýyrði Sig­mundar Davíðs ybbar).

Hvort sem Sigmundi Davíð líkar það betur eða verr tengjum við oft mál­fræði­legt karl­kyn við karla, með­vitað eða ómeð­vitað. Það er þess vegna sem mörgum konum og kvárum finnst að þau séu skilin út undan þegar fólk talar um „alla“ og „menn“. Ég bendi á að Eiríkur Rögn­valds­son hefur skrifað margar góðar greinar um akkúrat þetta, en ég vil halda mig við efni þess­arar greinar, sem er póli­tíkin í tungu­mál­inu.

Til­gangur kyn­hlut­lauss máls er að sýna það með orðum, að maður stendur með jafn­rétt­is­bar­áttu kvenna og hinsegin fólks, það er ekki mikið flókn­ara en það. Fólk getur svo deilt um það hvort það sé raun­veru­legur árangur fólgin í því. En það hvort fólk til­einkar sér kyn­hlut­laust mál eða ekki hefur mér að vit­andi ekki gert það að verkum, að fólk gagn­rýni þau sem hafa ekki til­einkað sér það.

Það er ekk­ert laun­ung­ar­mál að það er rík hefð í íslensku fyrir því að nota karl­kynið yfir bland­aðan hóp fólks og ég hef ekki enn þá séð það gagn­rýnt, kjósi fólk að halda því áfram. Það eru, enn sem komið er, bara tveir stjórn­mála­menn sem hafa nefnt kyn­hlut­laust mál í sinni kosn­inga­bar­áttu, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son og Bjarni Bene­dikts­son.

Ætli til­gang­inum með kyn­hlut­lausu máli sé þá ekki að hluta til náð, að stuða kalla­kalla í stjórn­málum?

En hvað sem fólki finnst um það, þá er það ofurein­földun að tala um póli­tísk skemmd­ar­verk eða afbökun, þegar tungu­málið þró­ast í takt við sam­fé­lagið.

Hvort sem Sigmundi Davíð líkar það betur eða verr eru til karlar og kvár með leg á Íslandi.

Á Íslandi eru lög um kyn­rænt sjálf­ræði sem tryggir trans fólki þann rétt, að ráða yfir eigin kyn­skrán­ingu. Orðið leg­hafi er íðorð, notað í laga­textum og í lækn­is­fræði­legum til­gangi t.d. til að tryggja það, að karlar og kvár með leg njóti þeirra rétt­inda sem laga­bálk­ur­inn segir til um til jafns við konur. Það er ekki nokkur mann­eskja sem heldur því fram, að orðið leg­hafi eigi að koma í stað orðs­ins kona, það er bull. Sig­mundur Davíð veit þetta alveg.

Það er þess vegna ótrú­legt að horfa upp á það, að hann skuli nota við­kvæma stöðu trans fólks til að skora póli­tísk stig hjá þeim allra for­dóma­fyllstu.

Tungu­málið er mik­il­vægt tól, sér­stak­lega í opin­berri umræðu á sviði stjórn­mál­anna og það hvernig við beitum því mun alltaf lit­ast af því hvaða skoð­anir við höfum.

Tungu­málið er nefni­lega besta vopnið sem við eigum og það er ekki aðför gegn tungu­mál­inu að sníða það að póli­tískum hugð­ar­efnum.“