„Til okkar leita fjöldi fólks sem tekið hafa smá­lán,” segir Breki Karlsson, for­maður Neyt­enda­sam­tak­anna. „Almenn inn­heimta tekur að sér að inn­heimta fyrir þessi smálana­fyr­ir­tæki. Ólíkt öllum öðrum fyr­ir­tækjum þá hafa þeir ekki svarað okkar fyr­ir­spurnum. Sem er ótrú­lega magnað.” Þá segir hann að smálana­vextir sem þessi fyr­ir­tæki krefj­ast standa ekki íslensk lög.

Tekið útaf reikningum í leyfisleysi

„Þegar þú ert að taka að þér inn­heimtu fyrir aðila þá þarftu að vita hvað þú ert að inn­heimta. Skuld­arar hafa alltaf rétt á að vita hvernig skuldin þeirra er sam­an­sett,” segir Breki. „Þeir hafa ekki orðið við því að senda skjól­stæð­ingum okkar sund­ur­liðun á kröf­unni heldur hafa þeir í sumum til­vikum laum­ast inn á reikn­ing­anna þeirra og tekið út af þeim, að þeim for­spurðum.” Hann segir skýrt leyfi lán­tak­ans ekki liggja fyrir. „Það er háal­var­legt mál.”

„Þegar að fólk tekur smá­lán þá gengst það undir það að fyr­ir­tækin megi taka útaf reikn­ingnum þeirra fyrir upp­hæð­inni” segir hann og bætir við; „En upp­hæðin sem þeir taka út er ólög­lega há því hún ber ólög­lega vexti.”

„Þegar það er ólög­leg upp­hæð tekin útaf kort­inu þínu er ákveðið ferli sem bank­arnir og korta­fyr­ir­tækin eru með. Við hvetjum alla sem hafa orðið fyrir því að láta taka af reikn­ingnum sínum fyrir smá­lánum að kanna hvort þeir eigi ekki end­ur­kröfu­rétt.” Breki bendir lán­þegum á að kvarta við bank­ann sinn, korta­fyr­ir­tækið eða hvoru tveggja. Ferlið sé hið sama og þegar óprút­tnir aðilar stela korta­upp­lýs­ingum ein­stak­linga.

Segja starfsemina vera í Danmörku til að komast hjá íslenskum lögum

Breki segir smá­lána­fyr­ir­tækin hafa skýlt sig á bak við erlenda starf­semi og sagst vera dönsk. Neyt­enda­sam­tökin sendu erindi til Atvinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins í fyrra sem skip­aði starfs­hóp til að rann­saka málið. Hópurinn skil­aði skýrslu í febr­úar 2019. „ Í skýrsl­unni kemur ber­lega fram að íslensk lög séu nógu sterk. Þeir sem lána í íslenskum krónum á íslensku til íslenskra lán­taka ber að lúta íslenskum lögum.”

Breki segir sam­tökin hafa sent fyr­ir­spurn út til umboðs­manns neyt­enda í Danmörku og fjár­mála­eft­ir­lits­ins. „Við erum búnir að fá eitt svar til baka, frá fjár­mála­eft­ir­lit­inu, sem segir að þeir hafi ekk­ert með þetta fyr­ir­tæki að gera. Þetta starfi ekki í Danmörku.” segir hann og bætir við; „Þeir eru í sjálfu sér sam­mála nið­ur­stöðu þess­arar nefndar að danska fjár­mála­eft­ir­litið hafi ekk­ert vald eða umsjón með íslenskum lánum í íslenskum krónum.”

Dæmi um að lántakar missi íbúðir

Breki segir þessa ólög­legu starf­semi fái að grass­era þrátt fyrir allt. „Það er ekki nógu skýrt eft­ir­lit eða ekki nógu miklar vald­heim­ildir virð­ist vera.” Hann bætir við að ráð­herra hefur boðað að sett verði ný lög. „Við auð­vitað fögnum því en á meðan er fólk að missa íbúð­irnar sínar og í stök­ustu vand­ræðum.”

„Við teljum með hverjum deg­inum sem líður er verið að níð­ast á fólki sem oft er ekki í stakk búið til að bera hendur fyrir höfuð sér.” Breki segir Neyt­enda­sam­tökin fá hátt í tutt­ugu mál á borð til sín viku­lega. „Þetta er erfitt líka, í sumum til­vikum fylgir þessu skömm. Fólk gerir það ekki að ganni sínu að taka smá­lán. Þetta er gert út úr neyð. Sumir gera þetta útfrá fátækt. Fólk hefur ekki til hnífs og skeiðar. Í öðrum til­vikum eru veik­indi, sjúk­dómar á bak við. Í mörgum til­vikum fíkni­sjúk­dómar eða and­leg veik­indi.”

„Þeir með­bræður okkar í sam­fé­lag­inu sem við ættum helst að halda hlífi­skyldi yfir en erum að bregð­ast í þessum málum. Það er ótrú­legt af hvað miklu offorsi Almenn inn­heimta er að beita sér í inn­heimtu fyrir þessi fyr­ir­tæki.”

Samfélags ábyrgð að stöðva þessa starfsemi

Almenn inn­heimta sækir þjón­ustu til Spari­sjóðs stranda­manna. Sjóð­ur­inn útbýr greiðslu­seðla til inn­heimtu fyrir smá­lána­fyr­ir­tækin. „Við erum búnir að leita eftir skýrum svörum frá Spari­sjóði stranda­manna,” segir Breki og bætir við; „Hvort þeir ætli að heim­ila þetta áfram. Við höfum bara fengið loðin svör frá þeim um að þeir ætli ekki að heim­ila ólög­lega starf­semi en ekki hvort að þeir haldi áfram að þjón­usta þetta fyr­ir­tæki.”

Breki segir að með því að lýta undan, eru ýmis fyr­ir­tæki að aðstoða við þessi smá­lán. „Mér finnst það eitt­hvað sem sam­fé­lags­lega ábyrg fyr­ir­tækja ættu að skoða virki­lega vel, hvort þeir vilji standa að því að aðstoða þessa starf­semi sem er bara skað­leg og í raun­inni ólög­leg.”

„Við erum lang­flest sam­mála um að þessi starf­semi eigi ekki að líð­ast.” Hann segir allt vera til staðar til að stöðva þessa starf­semi. „Það eru komin for­dæmi, kom­inn dómur, kom­inn úrskurður neyt­enda­stofu. Vilji lög­ga­fans er skýr. Öll lán sem bera meira en 50% vexti eru ólög­leg. Samt fær þetta að við­gang­ast.”

„Við þurfum að hugsa það vel og vand­lega sem sam­fé­lag, hvar við erum stödd þegar við leyfum þessu að grass­er­ast, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár án þess að sporna við.”