Stríð gegn fíkni­efnum er póli­tískt hug­tak. Það varð fyrst til – í það minnsta í stjórn­mála­um­ræðu í Banda­ríkj­unum – á tíma Richards Nixon, sem var for­seti Banda­ríkj­anna frá 1968 til 1974, þegar hann sagði af sér eftir Watergate-hneykslið. Stjórn hans lagði mikla áherslu á að fíkni­efni væru sam­fé­lags­legt böl. Flestir geta tekið undir það en hvar rót vand­ans liggur og hvernig á að takast á við hann, er síðan annað mál.

Um þessar mundir eru stjórn­völd í Banda­ríkj­unum að láta kné fylgja kviði þegar kemur að einum anga ópíóða­vand­ans. For­stjórar og for­svars­menn lyfja­fyr­ir­tækja eru nú til rann­sóknar og hafa sumir hverjir verið sak­sóttir. Þar á meðal er for­stjóri Purdue Pharma sem fram­leiðir verkja­lyfið OxyContin en stór hluti þeirra sem hefur látið lífið úr of stórum skammti hefur sótt í það lyf.

For­stjór­inn Craig Landau ját­aði í vik­unni, í við­tali í Washington Post, að Purdue Pharma væri nú alvar­lega að íhuga að gera fyr­ir­tækið upp til skipta og hætta allri starf­semi. Ástæðan er meðal ann­ars yfir þús­und mál­sóknir á hendur fyr­ir­tæk­inu frá borgum og sýslum Banda­ríkj­anna sem hafa þurft að glíma við afleið­ingar af far­aldr­inum. Landau sagði það ekki ljóst enn hvernig fyr­ir­tækið myndi koma út úr þeim mál­sóknum sem væru fram undan. En það segir sína sögu að þessi lyfj­arisi í Banda­ríkj­unum sé að hugsa um að hætta allri starf­semi.

Í ofaná­lag bæt­ast síðan mál­sóknir aðstand­enda fíkla og lát­inna en í mörgum til­vikum áttu þeir sem lét­ust ekki mikla sögu af óreglu áður en fíknin heltók þá. Í sumum til­vikum er um að ræða verkja­lyf sem eru meira en 50 sinnum sterk­ari en mor­fín og heróín. Eftir einn skammt er ein­fald­lega ekki aftur snúið.

Dreifing þess­ara sterku verkja­lyfja er nú orðin að miklu alþjóð­legu vanda­máli, þó mis­mun­andi miklu eftir svæðum. Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­unin (WHO) hefur sagt að leita þurfi leiða til að hjálpa fíklum að takast á við vanda­mál sín og hefur stofn­unin talað fyrir því að lýð­heilsa sé höfð í fyr­ir­rúmi þegar stefna fyrir mál­flokk­inn er mótuð. Stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna sem tekst á við skipu­lagða glæp­a­starf­semi hefur ítrekað talað fyrir því að nálgun á vand­anum sé gjör­breytt. Minna fari fyrir hörku og þungum refs­ingum og meira fyrir því að byggja upp heil­brigð­is­þjón­ustu til að hindra dauðs­föll og koma veikum fíklum undir lækn­is­hendur.

Ákveðin vit­und­ar­vakn­ing hefur átt sér stað und­an­farin miss­eri á alþjóða­vísu, ekki síst vegna hörm­ung­anna í Banda­ríkj­unum.

Þar eru meira en tvær millj­ónir manna í fang­elsum – hæsta hlut­fall af íbúum meðal vest­rænna þjóða – og meira en 60 pró­sent þeirra hafa gerst brot­legir við fíkni­efna­lög­gjöf­ina. Þrátt fyrir allt þá verða vanda­málin dýpri og ill­við­ráð­an­legri, ár frá ári, og hið svarta hag­kerfi fíkni­efna stækkar stöðugt. Ekki sést glitta í árangur af þeirri stefnu sem rekin hefur verið – undir póli­tískum áhrifum frá Nixon forðum.