Í grein sem birt­ist í Mannlífi á dög­unum var skoðað hvernig heild­ar­tekjur, og hlutur ein­stak­linga í greiðslu tekju­skatts, skipt­ist eftir ald­ursárum. Við sáum hvernig tekjur — og hlutur ein­stak­linga í greiðslu tekju­skatts — vaxa frá ung­lings­árum fram á miðjan aldur, og fara svo þverr­andi fram á efri ár. Upp­lýs­ing­arnar eru fengnar úr stað­tölum rík­is­skatt­stjóra, sem áhuga­vert er að kanna frekar, og munum við hér skoða hvernig fjár­magnstekjur dreifast á ein­stak­linga eftir aldri.

Hér fyrir neðan sjáum við hvernig heild­ar­tekjur ein­stak­linga, þ.á.m. fjár­magnstekjur, skipt­ast eftir tekju­stofnum fyrir ald­ursár (mynd 1).

Varla kemur á óvart að fyrri hluta ævinnar eru helstu tekjur ein­stak­linga í formi launa (blátt svæði) og á efri árum líf­eyris- og trygg­ing­ar­greiðslur (rautt svæði). Síðasti stóri tekju­stofn­inn eru svo fjár­magnstekjur (aðrar tekjur eru t.a.m. náms- og rann­sókn­ar­styrkir og atvinnu­leys­is­bætur). Segja má að þær taki að vaxa hjá ein­stak­lingum á fer­tugs­aldri, og hald­ist svo til­tölu­lega stöðugar fram eftir aldri. Fjár­magnstekjur eru í heild­ina lægri en launa­tekjur og líf­eyrir, en þær dreifast á mun færri hendur. Árið sem gögnin taka til (2016) þén­aði eitt pró­sent tekju­hæstu hjóna (sam­skatt­aðra) 49% af öllum fjár­magnstekjum sam­skatt­aðra, og 10% tekju­hæsti hluti sam­skatt­aðra þén­aði 71,5% allra fjár­magnstekna þess hóps. Því hefði tak­mark­aða þýð­ingu að skoða meðal-krónu­töl­upp­hæð fjár­magnstekna á mann.

Til frek­ari glöggv­unar á skipt­ingu fjár­magnstekna eftir aldri skulum við styðj­ast við hve stórt hlut­fall af fjár­magnstekjum fellur í skaut hvers ald­urs­hóps (mynd 2).

Fyrst veitum við athygli hve óreglu­leg gögnin eru. Þessar miklu sveiflur milli ald­ursára end­ur­spegla lít­inn fjölda fjár­magns­eig­enda, en einn ein­stak­lingur sem hagn­ast um hund­ruði eða þús­undir millj­óna hefur mikil áhrif fyrir hvert ald­ursár. Þá væri e.t.v. sann­gjörn lýs­ing að fjár­magnstekjur séu hlut­falls­lega lágar meðal hópa fram á miðjan fer­tugs­aldur þar sem þær taka að vaxa fram á miðjan sex­tugs­aldur. Hlutur ald­urs­bila minnkar svo fram á tíræð­is­aldur. Mestar fjár­magnstekjur Íslend­inga falla þannig í skaut aðila sitt­hvorum megin við 57 ára aldur. Lækkun hlut­deildar í fjár­magnstekjum fram á tíræð­is­aldur skýrist af fámenn­ari hópum eins og sjá má á næstu mynd.

Hún sýnir hversu stórt hlut­fall allra fjár­magnstekna fellur að með­al­tali í hlut ein­stak­linga á hverju ald­urs­bili (mynd 3).

Sú mynd bendir til þess að fjár­magns­eign ein­stak­linga hald­ist almennt að mestu til ævi­loka. Gögnin sýna enda að arður af verð­bréfum (þ.m.t. eigin rekstri) er lægri meðal eldri ald­urs­hópanna, en vextir af áhættu­minni banka­inni­stæðum þeim mun meiri. Við skoðum að lokum hlut ald­urs­hópa í arð­greiðslum, sem end­ur­speglar að ein­hverju leyti völd í íslensku atvinnu­lífi (mynd 4).

Hlutur ein­stak­linga er mestur kringum 56-61 árs aldur, sem er bilið milli topp­anna tveggja fyrir miðja mynd. Fram til 37 ára ald­urs ná fjár­magnstekjur á mann ekki fimmt­ungi af þeirri upp­hæð, og við 79 ára aldur hríð­lækkar hlutur ein­stak­linga í arði af verð­bréfum. Sam­ræm­ist það almennum hug­myndum um auk­inn sparnað, upp­bygg­ingu fyr­ir­tækja og auknum líkum á að tæm­ast arfur fram á full­orð­insár.

Sam­an­dregið eru meg­in­tekjur Íslend­inga í formi launa fyrri hluta ævinnar, og líf­eyris- og trygg­ing­ar­greiðslna á efri árum. Mestar fjár­magnstekjur falla í skaut fólks í kringum sex­tugt. Þær eru lægri hjá yngri hópum sem þéna minni fjár­magnstekjur að með­al­tali og lægri hjá eldri hópum þar sem þeir eru fámenn­ari, en fjár­magnstekjur hvers ein­stak­lings hald­ast að með­al­tali stöðugar fram á tíræð­is­aldur.

Nákvæm skipt­ing hag­sæld­ar­innar milli kyn­slóða er þó auð­vitað ekki stöðug og tím­inn einn mun leiða í ljós hve mikið yngri kyn­slóðir munu auka við sinn hlut. Hvort hlut kyn­slóð­anna hefur alltaf verið svona skipt er svo efni í aðra grein.