Einar Þór Sverr­is­son, lög­maður Atla Rafns Sig­urðs­sonar í mál­inu gegn Borg­ar­leik­hús­inu og Kristínu Eysteins­dóttur leik­hús­stjóra, segir það engum vafa und­ir­orpið að brotið hafi verið á rétti Atla Rafns með fyr­ir­vara­lausri upp­sögn án þess að hann væri upp­lýstur um meintar sakir sínar. Einu þolend­urnir sem hafi verið nafn­greindir í þessu máli og sé alveg víst að séu til séu Atli og fjöl­skylda hans. Það sé ekki hægt að breyta reglum sam­fé­lags­ins að geð­þótta í takt við þær átaks­hreyf­ingar sem séu í gangi á hverjum tíma.

„Mál Atla Rafns er ekki kyn­ferð­is­brota­mál,“ segir lög­maður Atla Rafns, Einar Þór Sverr­is­son, og vill und­ir­strika að málið snú­ist um brot á lög­gjöf í vinnu­rétti. Spurður hvernig Kristín Eysteins­dóttir, leik­hús­stjóri Borg­ar­leik­húss­ins, hefði átt að bregð­ast við kvört­unum ann­arra starfs­manna vegna meintrar kyn­ferð­is­legrar áreitni Atla Rafns segir Einar að það séu alveg skýrar reglur um hvernig bregð­ast skuli við í slíkum málum í reglu­gerð sem gefin er út af rík­inu og hann segir gilda um alla atvinnu­rek­endur í land­inu, hvort sem þeir séu á vegum ríkis eða sveit­ar­fé­laga eða einka­að­ila.

„Þessi reglu­gerð kveður á um það að það eigi að fara yfir málið með öllum aðilum, þar með talið þeim sem bor­inn er sökum, og gefa þeim færi á að tjá sig. Sé ekki nægi­leg þekk­ing fyrir hendi inni á vinnu­staðnum á að kalla til ytri aðila til að fara yfir málið. Samkvæmt reglu­gerð­inni er alveg ljóst að þessi skoðun verður að fara fram. Það getur síðan leitt til þeirrar nið­ur­stöðu að eitt­hvert brot hafi verið framið en það getur líka leitt í ljós að ekk­ert brot hafi verið framið. Slík skoðun getur líka leitt í ljós að brotið sé minni­háttar og aðilar geti sæst eða þá að þetta sé meiri­háttar brot sem leiði til þess að sá sem ásak­aður er sé rek­inn, það er allur gangur á því. En hvernig sem þessu er snúið þá byggja regl­urnar á þeirri hugsun að koma í veg fyrir að ein­hver aðili geti, í skjóli nafn­leyndar, vegið að öðrum aðila úr laun­sátri. Það ætti að vera öllum aug­ljóst ef þeir lesa þessa reglu­gerð.“

Einar segir ekki hægt fyrir Borg­ar­leik­húsið að skáka í því skjóli að það ríki óvissa um það hvernig koma eigi að slíkum málum hjá einka­fyr­ir­tækjum eins og haldið hafi verið fram í yfir­lýs­ingu þess eftir að dóm­ur­inn féll.

„Það er bara þvæla,“ segir hann. „Það er einmitt talað um báða aðila í reglu­gerð­inni og það er engin óvissa um það ferli sem fella þarf slík mál í.“

Þannig að þú hefur engar efa­semdir um að Lands­réttur muni stað­festa þennan dóm?

„Ég kann ekki þá lög­fræði sem gæti leitt til ein­hverrar ann­arrar nið­ur­stöðu,“ segir Einar. „Það væri því handan míns skiln­ings ef Lands­réttur gæti kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að þessi máls­með­ferð í máli Atla Rafns hafi verið í lagi. Það er algjör­lega úti­lokað.“

Ekki háar miskabætur

Nú hefur staðið mik­ill styr um upp­hæð þeirra bóta sem Atla Rafni voru dæmdar í hér­aðs­dómi en Einar segir þá umræðu byggða á dálitlum mis­skiln­ingi.

„Honum voru dæmdar 5,5 millj­ónir sam­kvæmt dóms­orði,“ útskýrir hann. „Fjórar af þeim millj­ónum voru fjár­tjóns­bætur vegna atvinnu­missis og síðan ein og hálf milljón í miska­bætur. Miðað við það sem Atli Rafn hefur þurft að ganga í gegnum, þar sem hann var gerður að nokk­urs konar hold­gerv­ingi ger­enda í #metoo-bylt­ing­unni, úthróp­aður sem ein­hver kyn­ferð­is­brota­maður og svertur eins mikið og menn geta orðið, þá er alveg á hreinu að þessi fjár­hæð bætir ekki hans tjón. Hitt er svo aftur annað mál að miska­bætur í íslensku rétt­ar­kerfi eru almennt mjög lágar og þar með talið í alvar­legum kyn­ferð­is­brota­málum þar sem illa leiknir þolendur fá smán­ar­lega lágar bætur. En það má und­ir­strika það að Atla voru ekki dæmdar 5,5 millj­ónir í miska­bætur.“

Einar segir mál Atla Rafns ein­stakt að því leyti að réttur þess sem ber fram ásök­un­ina sé sagður svo mik­ill að það sé í lagi að taka öll rétt­indi af þeim sem fyrir ásök­un­unum varð. Er þá eng­inn mögu­leiki að svona mál geti haft fram­gang nema að sá sem ber ásak­an­irnar fram komi fram undir nafni?

„Nei, ég get ekki séð það,“ segir hann. „Vegna þess að það er ekki hægt að upp­lýsa mein­tan ger­anda um málið án þess að hann fái að vita hver það er sem hann á að hafa brotið á. Regl­urnar eru þannig að atvinnu­rek­andi sem fær inn á borð til sín kvörtun með því skil­yrði að sá sem ber kvörtun­ina fram vilji njóta nafn­leyndar getur ekki tekið kvörtun­ina lengra. Hann getur auð­vitað boðið þeim sem ber kvörtun­ina fram alls kyns aðstoð og gert allt til að halda utan um þann aðila, en hann getur ekki gert mein­tan ger­anda algjör­lega rétt­lausan í ferl­inu. Níutíu og níu pró­sent allra reglna í sam­fé­lag­inu eru byggðar á ein­hverri hugsun og hugsun þess­ara reglna er aug­ljós­lega sú að þetta séu við­kvæm og erfið mál, það er óum­deilt. En regl­urnar gera það að verkum að það er komið í veg fyrir að það sé hægt að vega að fólki úr laun­sátri og þær koma í veg fyrir að það séu teknar ákvarð­anir án þess að málið sé skoðað frá báðum hliðum.“

Ekki hægt að breyta reglum í takt við átakshreyfingar

Í umræð­unni hefur komið fram ótti um að þessi dómur muni fæla meinta þolendur frá því að segja frá, hvað segir Einar um þær hug­leið­ingar?

„Ég hef ekki trú á því, nei,“ segir hann. „Enginn sem telur sig hafa verið beittan ein­hverjum rang­indum, í hvaða formi sem það er, getur búist við því að það sem hann hvíslar að ein­hverjum öðrum með skil­yrði um nafn­leynd geti haft ein­hverjar afleið­ingar fyrir annan ein­stak­ling. Ég er ekki að gera lítið úr neinum sem ber fram sakir. Stað­reyndin er hins vegar sú að stundum eiga ásak­anir ekki við rök að styðj­ast, hvort sem þær lúta að kyn­ferð­is­legri áreitni, ein­elti eða ein­hverju öðru, eða eru það brog­aðar að eitt­hvað sem leit út fyrir að vera mjög alvar­legt í fyrstu er ekki eins alvar­legt og talið var.“

Þannig að þú lítur svo á að þessi dómur sé for­dæm­is­gef­andi?

„Já, ég held hann geti verið það,“ segir Einar. „Ég man ekki til þess að það hafi reynt á þessa reglu­gerð með jafn­n­á­kvæmum hætti fyrr. Þetta mál Atla Rafns sýnir það mjög vel hversu gríð­ar­lega mik­il­vægt það er að það séu reglur um svona mál og að stjórn­endur í fyr­ir­tækjum fylgi þeim. Alltaf þegar verða ein­hverjar hreyf­ingar í sam­fé­lag­inu, eins og #metoo-hreyf­ingin sem er í heild sinni af hinu góða, skiptir rosa­lega miklu máli að við virðum þær reglur sem við höfum sett. Það er aldrei leyfi­legt að segja að nú sé ein­hver hreyf­ing í gangi og þess vegna eigum við að víkja regl­unum til hliðar. Það nátt­úr­lega bara gengur ekki upp. Frá fyrstu mín­útu þessa máls vissi Atli Rafn ekk­ert hvað um var að ræða og hann hefur hafnað því að hafa áreitt ein­hvern aðila, hvorki kyn­ferð­is­lega né með öðrum hætti, og það er ekki ásætt­an­legt fyrir neinn að fá ekki einu sinni að vita hvaða sökum hann er bor­inn og geta þar af leið­andi ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Atli Rafn er eng­inn ger­andi í þessu máli, miklu frekar þol­andi rang­inda og algjör­lega van­hæfrar vinnu­stjórn­unar á þeim vinnu­stað sem hann starf­aði tíma­bundið á.“