Hag­fræði­stofnun Háskóla Íslands birti nýverið skýrslu um fyr­ir­komu­lag lyf­sölu á Íslandi sem unnin var að beiðni vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins. Þar kemur meðal ann­ars fram að tölu­verðar breyt­ingar hafi orðið á þessum mark­aði frá því svæða­bundin sér­leyfi voru afnumin árið 1996. Lyfja­verð á Íslandi var þá, sam­kvæmt tölum OECD, afar hátt og var hárri álagn­ingu heild­sala og lyf­sala meðal ann­ars kennt um. Við breyt­ing­una fjölg­aði apó­tekum og þjón­ustan batn­aði, segir í skýrsl­unni.

Þrátt fyrir að margt hafi áunn­ist eru lyf að jafn­aði í dýr­ari kant­inum miðað við það sem ger­ist ann­ars staðar á Norð­ur­löndum, þótt ekki muni miklu. Að hluta til stafar það af sér­stökum aðstæðum á íslenskum mark­aði. Mark­að­ur­inn er smár, úrval af lyfjum er minna en víð­ast hvar ann­ars staðar og það kostar að koma að nýjum lyfjum á markað. Þá eru strangar verð­lags­hömlur sagðar draga úr áhuga fram­leið­enda á að selja hingað lyf. Hins vegar er það þannig að lyf eru almennt dýr­ari í þeim löndum þar sem vel­sæld ríkir og er Ísland þar engin und­an­tekn­ing.

Vill auka veg samheitalyfja

Bæði stjórn­völd og lyf­salar eru sam­mála um að hægt sé að lækka lyfja­kostnað enn frekar hér á landi. Hins vegar greinir þau á um hvaða leiðir eru best færar til þess. „Lyfja­verð út úr apó­tekum hefur lækkað um helm­ing frá árinu 1996 sem er merki­legur árangur í ljósi þess að þjón­ustan er almennt góð, apó­tek eru fleiri en víða ann­ars staðar og hér eru fleiri starf­andi lyfja­fræð­ingar en í nágranna­lönd­unum. Hér er því verið að gera hluti sem eru til eft­ir­breytni en skýrslan sýnir líka að það er hægt að gera betur,“ segir Sigríður Margrét Odds­dóttir, fram­kvæmda­stjóri Lyfju. Það sem stendur upp á lyf­sala, segir Sigríður Margrét, er að beina sjúk­lingum enn frekar í átt að sam­heita­lyfjum sem í flestum til­fellum eru mun ódýr­ari en frum­lyfin. „Rúmlega helm­ingur þeirra lyfja sem við seljum eru ódýr­ustu sam­heita­lyf og það blasir við að þar er hægt að gera enn betur. Það er hlut­verk lyfja­fræð­inga og starfs­manna að upp­fræða fólk um sam­heita­lyf og þannig geta neyt­endur sparað umtals­verðar upp­hæðir, sér­stak­lega þeir sem nota lyf að stað­aldri.“

Sigríður Margrét telur einnig að stjórn­völd geti lagt sitt af mörkum til lækk­unar lyfja­verðs. Bendir hún á að á Íslandi greiði neyt­endur tæp­lega 60 pró­sent af lyfja­kostn­aði úr eigin vasa. Innan OECD er hins vegar hlut­fallið 40 pró­sent að með­al­tali. „Ef við lögum þetta hlut­fall og förum í sama flokk og önnur OECD-ríki myndi það skila sér í mun lægra lyfja­verði til sjúk­linga. Við áætlum að kostn­aður rík­is­sjóðs við þessar breyt­ingar séu um tveir millj­arðar á ári. Svo má líka benda á að hér á landi eru lyf í hæsta virð­is­auka­skatts­flokki en víða ann­ars staðar bera lyf lægri eða engan virð­is­auka­skatt. Stjórn­völd hafa þessi tvö tæki og þetta eru klár­lega lóð sem stjórn­völd geta lagt á vog­ar­skál­arnar.“

Svigrúm til lækkunar hjá heildsölum og lyfsölum

Svandís Svav­ars­dóttir heil­brigð­is­ráð­herra segir skýrsl­una draga fram að afkoma þeirra sem koma að lyf­sölu sé góð. „Lyfsalar hafa verið að skila ágætum hagn­aði, heildsalar hagn­ast betur en aðrir og afkoma lyfja­dreif­ing­ar­að­ila er góð þótt hún hafi versnað upp á síðkastið. Þess vegna vekur skýrslan upp spurn­ingar hvort það sé rými til lækk­unar á álagn­ingu á lyfjum miðað við þann hagnað sem fyr­ir­tækin skila. Lækkun virð­is­auka­skatts er ekk­ert sem hefur komið til álita. Við hljótum að bíða með að auka fram­lög úr sam­eig­in­legum sjóðum ef það er svig­rúm hjá lyf­sölum og heild­sölum til lækk­unar,“ segir Svandís.