Nolotil er vin­sælt verkja­lyf á Spáni, sem er ávísað á heilsu­gæslu­stöðvum og sjúkra­húsum og jafn­vel hægt að nálg­ast án lyf­seð­ils. Vís­bend­ingar eru um að áhættan á alvar­legum auka­verk­unum sé mis­mikil milli ein­stak­linga, mögu­lega vegna erfða, og hefur ferða­mönnum verið ráðið frá því að nota lyfið.

Nokkur umræða er meðal Íslend­inga á Spáni um lyfið Nolotil, m.a. á Facebook. Nolotil virð­ist í ein­hverjum til­vikum mega nálg­ast án lyf­seð­ils á Spáni en þá er því einnig ávísað, bæði á heilsu­gæslum og sjúkra­húsum, við verkjum og hita. Umræðan snýr að öryggi lyfs­ins en það getur m.a. valdið kyrn­inga­þurrð (e. agranulocytosis); fækkun og skorti á hvítum blóð­kornum, og leitt til blóð­eitr­unar og jafn­vel dauða. Virka efnið í lyf­inu er metamizole og hafa mörg ríki tak­markað eða bannað notkun þess vegna þess hve auka­verk­an­irnar geta verið alvar­legar.

The Times greindi frá því í ágúst 2018 að a.m.k. tíu Bretar hefðu lát­ist eftir notkun Nolotil, sem er eitt vin­sælasta verkja­lyfið á Spáni. Fjöldi Breta býr þar í landi og sam­kvæmt Times höfðu fleiri en 100 Bretar og Írar upp­lifað alvar­legar auka­verk­anir vegna notk­unar lyfs­ins. Í umfjöllun blaðs­ins er m.a. sagt frá Graeme Ward, 75 ára, sem missti eig­in­konu sína Mary í mars árið 2006, eftir að hún greind­ist með kyrn­inga­þurrð og aðra fylgi­kvilla í kjöl­far notk­unar á Nolotil. Lyfinu fékk hún ávísað á einka­stofu í Alicante. Þá segir einnig frá William Smyth, 66 ára Íra, sem lést af völdum blóð­eitr­unar og líf­færa­bil­unar eftir að hafa verið ávísað Nolotil vegna axl­ar­verkja.

Metamizole ekki verið í sölu á Íslandi

Cristina Garcia del Campo, lög­giltur skjala­þýð­andi í Alicante, hóf að rann­saka málið eftir að hún komst að því að fjöldi Breta og Íra á Costa del Sol og Costa Blanca höfðu þjáðst af blóð­eitrun. Þeir áttu eitt sam­eig­in­legt: að hafa notað Nolotil. „Hjá sumum höfðu útlimir verið fjar­lægðir og þeir lifað. Aðrir dóu. Breskt fólk á ekki að taka þetta lyf. Sumir þola það en áhættan er of mikil,“ sagði hún í sam­tali við Times.

Lyfja­yf­ir­völd á Spáni hafa bannað ávísun Nolotil til ferða­manna og hafið rann­sókn á því hvort ein­stak­lingar frá norð­ur­hluta Evrópu séu við­kvæm­ari fyrir lyf­inu en þeir sem búa sunnar. Rann­sóknir á metamizole hafa skilað ólíkum nið­ur­stöðum hvað varðar áhætt­una á kyrn­inga­þurrð; á milli einn af milljón og einn af 1.439. Samkvæmt rann­sókn frá 2013 má rekja þennan mun til þess hvar í heim­inum rann­sókn­irnar voru fram­kvæmdar og þá kann að vera að erfðir eigi hlut að máli.

Mannlíf leit­aði upp­lýs­inga um Nolotil og metamizole hjá Land­lækn­is­emb­ætt­inu og Lyfja­stofnun. Samkvæmt svörum frá land­lækn­is­emb­ætt­inu hafa engar ábend­ingar verið skráðar varð­andi metamizole og sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá Lyfja­stofnun eru engin lyf á mark­aði hér­lendis sem inni­halda metamizole. „Við skoð­uðum auk þess sölu und­an­þágu­lyfja aftur til árs­ins 2011 og við sjáum ekki að lyf með þessu virka efni hafi verið notuð hér á landi,“ segir í svar­inu frá stof­un­inni. Þar sagði sömu­leiðis að stofn­unin hefði ekki tekið afstöðu til metamizole, t.d. hvað varðar öryggi, og þá væri eng­inn þar inn­an­húss sem þekkti til þess.

Læknar án landamæra mæla gegn notkun metamizole

Á Spáni er Nolotil mark­aðs­sett sem val­kostur við íbú­p­rófen og para­seta­mól og gjarnan notað við verkjum og hita. Það fæst enn afgreitt án lyf­seð­ils þrátt fyrir að það hafi verið bannað. Að sögn Garcia er vanda­málið m.a. að spænskir heil­brigð­is­starfs­menn telja lyfið enn öruggt, þrátt fyrir vís­bend­ingar um annað. Í júlí 2019 sagð­ist hún hafa safnað upp­lýs­ingum um 200 Breta og Íra sem hefðu orðið fyrir alvar­legum auka­verk­unum í tengslum við notkun Nolotil og þar af væru 20 dauðs­föll.

Í bar­áttu sinni gegn almennri notkun lyfs­ins hefur Garcia notið stuðn­ings mið­ils­ins The Olive Press, sem er á ensku og ætl­aður aðfluttum íbúum Spánar. Mál­flutn­ingur þeirra fær m.a. vigt frá sam­tök­unum Læknum án landamæra og sam­an­tekt Sam­ein­uðu þjóð­anna yfir lyf sem eru ýmist bönnuð, ósam­þykkt eða sæta tak­mörk­unum í ein­hverjum ríkja heims.

Á heima­síðu Lækna án landamæra segir m.a. að metamizole eigi aðeins að ávísa sjúk­lingum sem eru undir eft­ir­liti og að þar sem auka­verk­anir séu alvar­legar og aðrir örugg­ari val­kostir séu til, eigi aðeins að ávísa lyf­inu þegar önnur úrræði eru full­reynd. Samtökin segja einnig að nota eigi lyfið í eins skamman tíma og mögu­legt er en það geti valdið kyrn­inga­þurrð, sem getur leitt til dauða, án til­lits til skammta­stærðar. Þá er ítrekað að lyfið sé ekki á lista Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar yfir nauð­syn­leg lyf.

Nolotil er fram­leitt af Boehrin­ger Ing­el­heim, einum stærsta lyfja­fram­leið­anda í heimi og þeim stærsta í einka­eigu. Tals­maður fyr­ir­tæk­is­ins sagði í sam­skiptum við Times að metamizole væri fáan­legt undir ýmsum lyfja­heitum í Evrópu. Það ætti ekki að selja án ávís­unar. Ekkert benti til þess að ákveðnir hópar væru lík­legri en aðrir til að upp­lifa auka­verk­anir.

Fjallað er um málið í helg­ar­blað­inu Mannlíf.