Julia Child er mörgum kunn eftir að bíó­myndin vin­sæla Julia & Julia kom út þar sem hin óvið­jafn­an­lega Meryl Streep lék þessa sjar­mer­andi og áhuga­verðu konu. Julia Child skipar þó stóran sess í upp­eldi margra Banda­ríkja­manna en bók hennar Master­ing the Art of French Cooking olli straum­hvörfum og kveikti áhuga margra á því að elda fág­aðan franskan mat sem áður þótti með öllu óað­gengi­legur nema á fínum veit­inga­stöðum.

Julia Child var fædd Julia McWilliams árið 1912 í Kali­forníu. Fjöl­skyldan til­heyrði efri stéttum sam­fé­lags­ins og lifði þægi­legu lífi í borg­inni Pasadena. Julia gekk í Smith College sem þótti góður kvenna­há­skóli og þar lét hún sig dreyma um að verða rit­höf­undur. Hún var ævin­týra­gjörn, tók þátt í nán­ast öllum íþrótta­liðum skól­ans og þráði eitt­hvað annað en að útskrif­ast úr háskóla til þess eins að gift­ast álit­legum manni og ala upp börn.

Seinni heimsstyrjöldin og leyniþjónusta hersins

Svipt­ingar urðu í banda­rísku sam­fé­lagi í kjöl­far árás­ar­innar á Pearl Harbour árið 1941. Banda­ríkin helltu sér af öllum sínum hern­að­ar­lega krafti í heims­styrj­öld­ina og það skap­aði ýmis atvinnu­tæki­færi fyrir konur. Julia fékk ekki inn­göngu í kvenna­deild hers­ins þar sem hún þótti of hávaxin en hún var 1,86 m að hæð. Julia flutti því til Washington D.C. í leit að vinnu og fékk starf á skrif­stofu hjá leyni- og upp­lýs­inga­þjón­ustu hers­ins (The Office of Strategic Services).

Meðal þess sem hún vann við hjá leyni­þjón­ust­unni var að aðstoða vís­inda­menn við þróun á efni sem fæla myndi hákarla frá sprengjum sem ætl­aðar voru þýskum kaf­bátum en her­inn átti víst í tals­verðu basli með for­vitna hákarla sem ollu því að sprengj­urnar sprungu áður en þa náðu skot­marki sínu. Ævin­týra­þráin lét ekki á sér standa og Julia var fljót að sækj­ast eftir því að vinna erlendis. Í mars 1944 fór hún um borð í skip og sigldi til Ceylon, sem er nú Sri Lanka. Seinna fór hún til Kunming í Kína þar sem hún hélt áfram að hjálpa til við þróun á hákarla­fælum. Hún gant­að­ist seinna með að þarna hefði til­rauna­starf­semi hennar í eld­hús­inu haf­ist en hennar hlut­verk var að sjóða saman efni sem fæla áttu hákarl­ana frá þeim svæðum sem sprengj­urnar voru faldar.

Fann ástina á tímum styrjaldarinnar

Í Kína kynnt­ist Julia sam­starfs­manni sínum og til­von­andi eig­in­manni, Paul Child. Paul var lista­maður og ljóð­skáld sem hafði ferð­ast um heim­inn og tal­aði lýta­lausa frönsku. Fjöl­skylda hans hafði gríð­ar­legan áhuga á mat og það var í gegnum hann sem Julia kynnt­ist nýrri upp­lifun á heim­inum, í gegnum mat. Paul fékk seinna vinnu fyrir banda­rísku utan­rík­is­þjón­ust­una í París og hjóna­kornin fluttu til Frakk­lands. Í Frakk­landi kol­féll Julia fyrir frönskum mat og lýsti oft fyrstu mál­tíð sinni þar í landi sem ein­hvers­konar opin­berun, en hún gæddi sér á ostrum, sole Meunière (sól­kola í sítrónu- og smjörsósu) og hágæða víni. Hjónin nýttu frí­tíma sinn í að leita uppi vina­lega og metn­að­ar­fulla veit­inga­staði í Par­ís­ar­borg og Julia kynnti sér franskan mat af mik­illi ákefð. Julia hafði þó fyrir þennan tíma litla sem enga reynslu af matseld og eld­hús­störfum. Forvitni hennar var þó vakin og hún fór í mat­reiðslu­nám við hinn virta Cordon Bleu í París til að ná tökum á franskri mat­ar­gerð­ar­list.

Bókin Master­ing the Art of French Cooking var fyrst gefin út árið 1961.

Bókin um franska matargerðarlist

Í París kynnt­ist Julia tveimur frönskum konum, Simone Beck og Louisette Bert­holle, sem voru að vinna að franskri mat­reiðslu­bók fyrir banda­rískan markað. Þær sár­vant­aði banda­rískan með­höf­und og báðu Juliu um að taka það hlut­verk að sér. Julia sökkti sér í verk­efnið næstu tíu árin og próf­aði allar upp­skrift­irnar, breytti hlut­föllum og aðferðum og skrif­aði af miklum móð. Á þessum árum flökk­uðu hjónin á milli evr­ópskra borga sökum vinnu Pauls. Þrátt fyrir fjar­lægð­ina skrif­uð­ust Simone og Julia á og unnu hörðum höndum að því að klára bók­ina.

Þegar bókin var loks­ins til­búin gekk mjög treg­lega að sann­færa bóka­út­gáfur um að taka hana upp á arma sína. Bókin þótti of metn­að­ar­full, flókin og löng fyrir banda­rískar heima­vinn­andi hús­mæður og í reyk­mettum her­bergjum útgáfu­fé­lag­anna voru þær hvattar til að útvatna hug­mynd sína til að auð­veld­ara væri að selja og mark­að­setja bók­ina. Trú þeirra á verk sitt var þessum úrtölum yfir­sterk­ari og að lokum var það fyrir til­stilli Judith Jones, ungs rit­stjóra hjá Alfred Knopf, sem Master­ing the Art of French Cooking var gefin út árið 1961.

Það var alls óvíst hvernig bók­inni yrði tekið og mörgum þótti Knopf taka ótrú­lega áhættu með því að gefa út þessa hnaus­þykku bók um franska mat­ar­gerð. Þetta voru þó nýir tímar í banda­rískri sögu. Banda­ríkja­menn ferð­uð­ust meira en þeir höfðu áður gert, Kennedy-hjónin voru í Hvíta hús­inu og franskur bak­grunnur for­seta­frúnnar var mörgum konum inn­blástur og Julia hóf feril sinn sem sjón­varps­kokkur. Allir þessir þættir eru taldir spila inn í þá miklu vel­gengni sem bókin átti eftir að fagna.

Í dag er Master­ing the Art of French Cooking löngu orðin klass­ísk og ætti að vera í bóka­hillum allra heima­kokka sem láta sig franska mat­ar­gerð varða. Upp­skriftir Juliu eru nákvæmar og auð­velt að fylgja þeim eftir og hún er frá­bær penni. Það hafa margir full­yrt að það var Julia Child sem gerði franska mat­reiðslu­list aðgengi­lega og fram­kvæm­an­lega fyrir Banda­ríkja­menn. Margir hafa sagt að hún hafi breytt því hvernig mæður þeirra, og í sumum til­fellum feður, eld­uðu heima hjá sér.

Umsjón / Nanna Teits­dóttir