Glæpa­gengi er hópur ein­stak­linga, oft fjöl­skylda eða vinir, sem fremja ýmis lög­brot. Slík gengi hafa ekki þekkst á Íslandi að neinu viti en eru algeng í mörgum löndum. Margir kann­ast ef til vill við banda­rísk gengi sem hafa verið í sviðs­ljós­inu í vest­rænni menn­ingu. Segja má að á Íslandi hafi skap­ast ein­hverss­konar ofbeldis tísku­bylgja á meðal ung­menna, nán­ast und­an­tekn­ing­ar­laust fylgir þessu fíkni­efna­neysla.

Oxy, MDMA og rapp

Lengi hefur fíkni­efna­neysla verið vanda­mál hér á landi, líkt og ann­ars­staðar. Tísku­bylgjur í fíkni­efna­neyslu fylgja straumum tón­listar. Síðasta ára­tug­inn hefur rapptón­list verið einkum vin­sæl á meðal barna og ung­menn en rann­sóknir benda til þess að aukn­ing á neyslu ópíóða, MDMA, kóka­íns og lyf­seð­ils­skyldra lyfja megi rekja til texta úr rapp­lögum. Neyslan verður sífellt harð­ari og hættu­legri efni eru notuð, mörg sem ýta undir árás­ar­girni. Í mörgum þeirra vin­sælu laga sem hljóma í eyrum ung­dóms­ins má heyra orðið „percocet“ en það er lyf­seðis­skylt verkja­lyf, oftar þekkt undir nafn­inu Oxýkódon.

Lyfseðisskyld lyf og ofbeldi

Algeng auka­verkun verkja­lyfs­ins Oxýkódon eru breyt­ingar í skapi, virkni og vits­munum. Á vef Lyfja­stofn­unnar stendur: „Ýmsar sálrænar auka­verk­anir, svo sem skap­breyt­ingar (t.d. kvíði, þung­lyndi), breyt­ing á athafna­semi (aðal­lega slæv­ing, stundum ásamt svefnhöfga, stöku sinnum aukn­ing ásamt taugaóstyrk og svefn­vandamálum) og breyt­ing á frammi­stöðu (hugs­ana­trufl­anir, rugl).“ Eru þetta algengar auka­verk­anir lyfs­ins og má þá því bera líkur á að mis­notkun þess auki lík­urnar á skap­gerða­breyt­ingum. Önnur auka­verkun lyfs­ins er árás­ar­girni en tíðni þess er ekki þekkt. Róandi lyf eru einnig vin­sæl á meðal þessa hóps og er eitt af það þekktasta lyfið Rivotril, það til­heyrir flokki benzódíazepína, eða benzó eins og það er oft kallað. Benzó lyf eru mjög ávan­ana­bind­andi, líkt og verkja­lyfin og eru því gjarnan mis­notuð. Rívótríl er sterkt róandi lyf, það hefur þá leið­in­legu auka­verkun að valda gjarnar minnis­leysi í sam­bland við árás­ar­girni. „Til­finn­ing um fram­and­leika gagn­vart umheim­inum og eigin persónu, sjúklega aukin heyrn, til­finn­inga­leysi og náladofi í útlimum, óþol fyrir ljósi, hávaða og líkam­legri snert­ingu eða ofskynj­anir,“ stendur í lyf­seðli Rívótril, undir flokki auka­verk­ana. Einnig er talið upp „Fjand­skapur og ógnandi, jafn­vel ofbeld­is­fullt atferli. Eirð­ar­leysi, gremja, óróleiki, tauga­veiklun, kvíði, svefn­trufl­anir, rang­hug­myndir, reiði, martraðir, óeðli­legir draumar, ofskynj­anir (geta verið alvar­legar, hafið e.t.v. sam­band við lækni eða bráðamóttöku), geð­rof/geð­rænir kvillar (hafið sam­band við lækn­inn), óeirð og eirð­ar­leysi (ofvirkni), óvið­eig­andi hegðun og aðrar auka­verk­anir á atferli.“ Það er því kannski ekki hægt að furða sig á því að ofbeld­is­brot hafi auk­ist síð­ustu ár. Með til­komu mis­notk­unar lyf­seðis­skyldra lyfja sem valda ótrú­leg­ustu auka­verk­unum eru venju­leg ung­menni orðin að ofbeld­is­mönnum.

Gengi á Íslandi

Gengi mynd­ast á ein­faldan hátt, hópur vina sem mis­notar lyf, áfengi eða önnur efni, lendir upp á kant við annan sam­bæri­legan hóp. Þar eru orðin til tvö gengi. Tón­list­ar­menn lof­syngja gengi, lyf, ofbeldi og fang­els­is­vist. Ungmenni með ómót­aða heila gleypa við þessu, vilja finna sig ein­hvers­staðar og telja þetta vera leið til þess að skapa sér sjálfs­mynd. Mis­notkun lyfja getur ekki ein­ungis valdið dauða, heldur algjörri skap­gerðar- og hegð­un­ar­breyt­ingu.