Ragn­heiður hefur staðið í stríði við opin­berar stofn­anir síðan árið 2009, finnst henni ekki slít­andi að tala enda­laust fyrir daufum eyrum?
„Ég held það sé nú ekki hægt að tala um dauf eyru, því þeir vita örugg­lega alveg upp á sig skömm­ina,“ segir hún ákveðin. „Ég er ekki í nokkrum ein­asta vafa um það að menn vita að það er eitt­hvað að hérna sem ekki er hægt að skýra með mínum klaufa­skap eða EMS-sjúk­dómi. Þeir ætla bara ekki að taka undir það, vilja ekki sjá það.

Það gefur mér kraft til að halda áfram að ég veit að þetta er vegna meng­unar. Það kom greini­lega fram í nið­ur­stöðum sér­fræð­inga atvinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins að flú­or­mengun sé lík­leg orsök veik­inda hross­anna enda mælist fjór­falt flú­or­magn í bein­sýnum hross­anna hér miðað við hross á ómeng­uðum svæðum. Og þó hrossin hafi verið á aldr­inum 8 til 26 vetra þegar þau voru felld, er flú­or­magnið svipað í þeim öllum, sem merkir að þau urðu fyrir flú­or­á­lagi á sama tíma.

Jakob og Sigurður eru auð­vitað traustir vís­inda­menn sem forð­ast upp­hróp­anir en þeir sögðu að það þyrfti frek­ari rann­sóknir, sem eðli­legt er. Eftir að skýrsla þeirra kom út vildi Umhverf­is­stofnun bæta Kúlu­dalsá inn á vökt­un­arplan vegna álvers­ins, en þeir gera aldrei neitt með þær nið­ur­stöður sem koma út úr vökt­un­inni, þannig að ég sá ekki ástæðu til þess að fara á byrj­un­ar­reit gagn­vart stofn­un­inni, heldur vildi ég að hún héldi áfram þar sem rann­sókn atvinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins hætti. Ég hef sjálf látið mæla flúor í grasi og heyi og þær tölur eru til og hægt að nýta þær.

Í fund­ar­gerð sem gerð var um þennan fund stóð hins vegar að ég hefði neitað Umhverf­is­stofnun um mæl­ingar á bænum. Ég skrif­aði þeim strax og bað þá vin­sam­leg­ast að segja satt, ég hefði ekki neitað þeim, heldur sagt að ég vildi að þeir héldu fyrr­nefndri rann­sókn áfram. Umhverf­is­stofnun tók þessa beiðni til greina.

Lögmanni Norð­ur­áls fannst samt bita­stætt að taka þessa klausu úr sam­hengi og leggja hana fyrir Lands­rétt og margend­urtók þetta atriði. Þannig að ég stend við það að þarna hafi ekki verið heið­ar­legur mál­flutn­ingur heldur reynt að láta minn mál­stað líta illa út. Þeir hafa ekki neitt á mig og fara þessa lúa­legu leið til að finna ein­hvern högg­stað á mér.“

Ragn­heiður seg­ist vera ósátt við dóm Lands­réttar, telur hann byggja á að máls­gögnin hafi ekki fengið hlut­læga með­ferð og nefnir annað dæmi. „Í starfs­leyfi Norð­ur­áls frá 2003 stendur skýrum stöfum að hreinsi­bún­aður eigi alltaf að vera í gangi, en í meng­un­ar­slys­inu lá bún­að­ur­inn niðri í einu hreinsi­virk­inu í allt að einn og hálfan sól­ar­hring. Þetta er mjög sér­kenni­leg nið­ur­staða hjá Lands­rétti.“

Þessi bar­átta hefur vænt­an­lega litað allt líf Ragn­heiðar síð­ustu árin, er hún ekk­ert nálægt því að gef­ast upp?
„Ég hef sem betur fer alltaf getað hlegið og tekið þátt í ein­hverju skemmti­legu,“ segir hún. „Ég læt þetta ekki draga mig niður í svart­nætti, alls ekki. Það sem kannski hefur verið erf­ið­ast er að upp­lifa að sumir kunn­ingjar, fólk sem þekkir mig, virð­ist trúa því sem stofn­an­irnar halda fram, að þetta sé mér að kenna. Það hef ég tekið nærri mér. En þú skalt ekki voga þér að reyna að láta mig líta út eins og eitt­hvert fórn­ar­lamb í þessu við­tali. Ég er ekki fórn­ar­lamb, ég er bar­áttu­kona og ég mun halda áfram að berj­ast.

Álverið hefur haft gríð­ar­legt oln­boga­rými hér, á kostnað umhverf­is­ins alls. Ég vil að það verði hægt að stunda búskap á þessu svæði í fram­tíð­inni. Náttúran og dýrin eru und­ir­staða búsetu í þessu landi og ég mun halda áfram að taka slag­inn fyrir þeirra hönd, svo lengi sem á þarf að halda.“

Sjá einnig: Í stríði við stofn­anir og stór­iðju

Mynd / Unnur Magna