Í nýút­kominni skýrslu utan­rík­is­ráð­herra um utan­ríkis- og alþjóða­mál er að finna tölur um fjölda Íslend­inga sem búsettir eru í útlöndum. Alls eru þeir 49.218 tals­ins og eru þær tölur byggðar á tölum Þjóð­skrár og Lána­sjóði íslenskra náms­manna. Langstærstur hluti þessa hóps er búsettur á Norð­ur­löndum og búa tæp­lega 30 þús­und manns í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Íslend­ingar eru einnig fjöl­mennir í Banda­ríkj­unum en þar eru um 6.800 Íslend­ingar skráðir til heim­ilis. Inni í þessum tölum eru ekki þeir fjöl­margir Íslend­ingar sem eiga fast­eignir á suð­rænum slóðum og dvelja þar hluta úr ári. Einnig þarf að taka fram að tölu­legar upp­lýs­ingar um Íslend­inga í útlöndum eru ekki ein­hlítar. Þannig ber­ast upp­lýs­ingar um and­lát oft seint og um síðir og ein­hverjir kunna að hafa tvö­falt rík­is­fang og eru jafn­vel með lítil tengsl við landið. Eru þetta til að mynda börn íslenskra rík­is­borg­ara sem fæð­ast erlendis.

Ólöf Garð­ars­dóttir, pró­fessor í félags­sögu við Háskóla Íslands, áætlar þrátt fyrir þetta að þessar tölur séu nærri lagi enda séu Íslend­ingar mjög hreyf­an­legir í sam­an­burði við aðrar þjóðir. Þannig séu Íslend­ingar tvö­falt lík­legri til að flytja á milli landa en Danir og þrisvar til fórum sinnum lík­legri en Svíar. „Það má segja að það sé orðin ákveðin flutn­ings­hefð á meðal Íslend­inga. Tíðnin hefur verið nokkuð stöðug allar götur frá 8. ára­tugnum og hefur verið um 8 til 10 af hverjum 1.000 íbúum. Hún sveifl­ast svo eftir árferði og á árunum eftir hrun var tíðni brott­fluttra Íslend­inga 15 af 1.000 íbúum,“ segir Ólöf en bendir um leið á að meiri­hluti þessa fólks skili sér aftur til Íslands á ein­hverjum tíma­punkti. Þannig eru 70 pró­sent þeirra sem flytja til útlanda flutt aftur heim innan sjö ára.

Hér má sjá hve margir Íslend­ingar búa í hvaða landi og athygl­is­vert að sjá hve margir búa í Ástralíu.

Hrunin ýta undir brott­flutn­ing
Á síð­ari hluta 20. aldar og í byrjun þeirrar 21. má greina nokkur tíma­bil þar sem brott­flutn­ingur fær­ist mjög í auk­ana, til að mynda í lok 7. ára­tug­ar­ins þegar margir Íslend­ingar freist­uðu gæf­unnar erlendis í kjöl­far hruns síld­ar­stofns­ins og mik­ils atvinnu­leysis hér á landi. Almennt helst brott­flutn­ingur í hendur við tíð­ar­far en um miðjan 10. ára­tug­inn varð tölu­verð aukn­ing sem rekja má til gild­is­töku samn­ings­ins um Evrópska efna­hags­svæðið.

„Við höfum alltaf haft þessi tengsl við Danmörku og okkar mennt­uðu stéttir sóttu löngum þangað. Svo eykst það enn frekar þegar mennta­bylt­ingin hófst á 8. ára­tugnum og þá varð hóp­ur­inn enn fjöl­breytt­ari. Þó er mik­il­vægt að hafa í huga að það eru ekki ein­vörð­ungu mennta­menn sem flytj­ast erlendis. Þeir sem fóru héðan á atvinnu­leys­is­ár­unum um 1970 voru t.d. að veru­legum hluta verka­fólk. Norð­ur­lönd hafa alla jafna verið fyrsti val­kostur því þar höfum við notið allra sömu rétt­inda og á Íslandi en þær dyr opn­uð­ust líka ann­ars staðar í Evrópu með til­komu EES.“

Efna­hags­á­stand ann­ars staðar skiptir einnig máli og hefur jafn­vel haft þau áhrif að brott­flutn­ingur er minni en hann hefði ella orðið. Þannig skall olíu­kreppan á ekki löngu eftir hrun síld­ar­stofns­ins sem að lík­indum hefur hægt á brott­flutn­ingi Íslend­inga. Það sama var uppi á ten­ingnum við fjár­mála­hrunið en þar var Noregur und­an­tekn­ingin, líkt og rakið er hér til hliðar.

Óvenju margir í Ástralíu
Það vekur athygli að sam­kvæmt gögnum utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins eru um 500 Íslend­ingar búsettir í Ástralíu sem er ekki beint í alfar­ar­leið fyrir Íslend­inga. Ólöf segir lík­legt að það megi rekja til brott­flutn­ing­anna undir lok 7. ára­tug­ar­ins. „Það var mikil upp­sveifla á Vest­ur­löndum á þessum tíma og víða voru lönd að sækja sér vinnu­afl að utan. Þannig sóttu Danir og Þjóð­verjar til dæmis marga Tyrki. Ástralir sótt­ust líka eftir fólki í ákveðnum greinum og Íslend­ingum var boðið að koma til Ástralíu og í mörgum til­fellum var borgað far­gjald og útvegað hús­næði og það var þá gegn skuld­bind­ingu um að vera í Ástralíu í til­tek­inn tíma.“