„Þetta var nú tví­sýnt því ég fékk ekki vita það fyrr en í dag hvort ég kæm­ist eða ekki,“ segir Gunnar.

„Ég fór í skoðun á föstu­dag­inn fyrir tveimur vikum og fékk nán­ast rauða spjaldið varð­andi ferð­ina en lækn­ir­inn minn lum­aði á einum ás uppi í erminni. Það fól í sér að senda mig í blóð­skiljun en þá er blóðið tekið út og hreinsað af ákveðnu próteini. Það tókst svo vel að ég fékk fína mæl­ingu í kjöl­farið og þar með far­ar­leyfi frá lækn­inum.“

Gunnar fékk fyrst grein­ingu þann 23. des­em­ber árið 2005. „Í fram­hald­inu tók það lækn­ana um þrjár vikur að greina hvaða teg­und hvít­blæðis var um að ræða áður en ég var settur í lyfja­með­ferð. En þá fékk ég einnig að vita að þessi teg­und hvít­blæðis væri ekki bráð­drep­andi.“

Gunnar segir að það sem hafi fengið hann til þess að fara í prufu hafi verið margir litlir hlutir sem hann hefði átt að kveikja á. „Eftir á að hyggja þá er ég á því að ég hefði átt að vera búinn að átta mig á þessu mörgum mán­uðum áður sem segir manni hversu brýnt er að hlusta á lík­amann. Það voru fyrst og fremst óeðli­leg þreytu­ein­kenni sem ég hefði átt að kveikja á en það er svo sem ekki til neins að dvelja við það í dag.“

Af hverju ekki ég?

Gunnar var fyrst greindur með ákveðna teg­und hvít­blæðis en fyrir um tveimur árum var grein­ing­unni breytt yfir í sjúk­dóm­inn Waldenströms Macroglobulinemia. Gunnar segir að hér sé á ferð­inni teg­und blóð­krabba­meins sem er mjög skyld hvít­blæði.

„Upp­runa­lega með­ferðin mið­aði við að ég væri með hvít­blæði og ég hefði að öllum lík­indum fengið sömu lyfin ef rétt grein­ing hefði legið strax fyrir. Þannig að það breytti í sjálfu sér engu. Ég sé að þeir sem eru með minn sjúk­dóm og fylgj­ast með fram­þróun lækna­vís­ind­anna skoða það sem er að ger­ast hjá hvít­blæð­is­sjúk­lingum.“

En Gunnar segir að hann hafi fyrst valið að skoða ekki hvað væri helst í gangi. „Ég skoð­aði reyndar Inter­netið fyrst eftir að ég greind­ist en það var leið­in­leg lesn­ing sem fjall­aði helst um hvað maður ætti stutt eftir. Þannig að ég ein­fald­lega hætti því. En eftir að þetta fór af stað aftur síð­asta sumar ákvað ég núna eftir ára­mótin að kynna mér þetta og hef lesið mér til um að það er margt í gangi og ýmsir mögu­leikar fram undan.“

Gunnar Ármanns­son glímir við ólækn­andi krabba­mein en lætur það ekki stöðva sig. Ef allt gengur að óskum verða Gunnar og vinur hans, Unnar Hjalta­son, fyrstir Íslend­inga til þess hlaupa mara­þon í öllum heims­álf­unum sjö. Mynd / Hallur Karlsson

Gunnar fór í gegnum sjö mán­aða með­ferð á sínum tíma og hans líðan á þessum tíma verður helst lýst með því að hún hafi verið skringi­leg. „Ástæðan er kannski sú að ég hafði aldrei verið alvar­lega veikur og það var ný upp­lifun að vera með sjúk­dóm sem gæti leitt til dauða. Fyrstu þrjár vik­urnar, áður en ég greind­ist rétt, hafði ég ekki hug­mynd um hvort að ég ætti aðeins fáar vikur eða meira eftir og það er staða sem setur koll­inn í nýjar áttir. En bless­un­ar­lega náði ég ákveð­inni núll­still­ingu. Fyrsta hugs­unin var: Af hverju ég? En þegar ég fór að velta þessu betur fyrir mér hugs­aði ég með mér: Af hverju ekki ég?

Maður er ekk­ert stikk­frí eða fær ein­hverja ábyrgð við fæð­ingu um að það verði allt í lagi. Þetta er bara hluti af líf­inu.“

Erfiðara að vera aðstandandi

Gunnar var á þessum tíma kvæntur Margréti Gunn­ars­dóttur og áttu þau hvort sitt barnið frá fyrri sam­böndum. Dóttir Gunnars er fædd 1995 en sonur Mar­grétar árið 1982. Gunnar segir að vissu­lega hafi verið erfitt fyrir svo ungar sálir að standa frammi fyrir alvar­legum veik­indum innan fjöl­skyld­unnar.

„Á hinn bóg­inn fórum við þá leið­ina að við gerðum heldur minna úr þessu en meira og þau gerðu sér því ekki alveg grein fyrir því hvað þetta var alvar­legt. Svo líður tím­inn og maður heldur áfram að lifa og hugs­unin breyt­ist með og maður verður ekki eins upp­tek­inn af þessu.“

En lífið hélt áfram að færa fjöl­skyld­unni áföll og Margrét veikt­ist af leg­hálskrabba­meini árið 2013. „Við fengum þær fréttir fyrst að það væru um helm­ings­líkur að hún lifði þetta af. Á þeim tíma hugs­uðum við með okkur að fyrst ég hafði kom­ist í gegnum mitt þá skyldi hún gera slíkt hið sama. Við eig­in­lega gerðum ráð fyrir því að það yrði þannig. Hún greind­ist 21. júní árið 2013 og við fengum að vita í nóv­em­ber sama ár að þetta hafi gengið vel og hún að öllum lík­indum sjúk­dóms­frí. Síðan kom des­em­ber og hún í sjálfu sér ekki alveg sátt við líð­an­ina og eins inn í jan­úar, en þá vökn­uðu með okkur grun­semdir. Í febr­úar fengum við svo að vita að meinið væri farið af stað aftur og nú ólækn­andi. Það var auð­vitað gríð­ar­legt áfall.

Á þessum tíma og þar til viku, tíu dögum áður en hún dó héldum við þeim upp­lýs­ingum hjá okkur. Það var hennar val að fara þá leið­ina. Hún vildi ekki ræða þessa stöðu svo ég hafði nokkuð langan tíma til þess að íhuga í hvað óhjá­kvæmi­lega stefndi en án þess að ræða það við sálu. Ég sótti mikið í mína reynslu og velti fyrir mér hvað Margrét hafði þá verið að hugsa. Þegar ég var veikur á sínum tíma var ég eig­in­lega búinn að sætta mig við að ég væri mögu­lega að fara, fannst það ekk­ert skelfi­leg til­hugsun, þó svo ég hefði gjarnan viljað vera í annarri stöðu. Hugsaði sem svo að á end­anum myndi ég sofna og þar með yrði þetta ekki mitt vanda­mál lengur.

En að sama skapi hugs­aði ég mikið um hvað yrði þá um mína nán­ustu. Það fannst mér erf­ið­ari til­hugsun en að ég væri mögu­lega að fara sjálfur. En þegar hún var komin í þessa stöðu var ég allt í einu orð­inn aðstand­and­inn. Þessi sem þyrfti að takast á við afleið­ing­arnar og það fannst mér erf­ið­ari staða en í mínum eigin veik­indum. Af því að sá sem fer lifir ekki við neitt, heldur ein­fald­lega hverfur, enda er ég þeirrar trúar að ljósin slökkni og að það sé engin vit­und eftir það.“

Opinskátt og feimnislaust

Gunnar segir að hann hefði sjálfur valið þá leið að deila stöð­unni með öðrum ef valið hefði verið hans. „Alveg klár­lega. Þegar minn sjúk­dómur fór af stað þá völdum við að tala mikið um þetta en svo kom í ljós eftir ein­hverjar vikur að ég væri ekki að fara alveg á næst­unni, gæti átt eftir mán­uði eða ár, eins og svo kom í ljós.

Með­vit­aður um þá óvissu hvernig þetta mundi þró­ast valdi ég að vera ekki alltaf að tala um þetta. En í hennar til­viki var engin óvissa. Það lá bara fyrir að hún væri að kveðja smátt og smátt. Og það sem reynd­ist svo óhemju erfitt var að sjá mann­eskj­una deyja smátt og smátt, ef svo má segja. Geta hennar minnk­aði og heim­ur­inn dróst saman.

Ég ímynd­aði mér að ég hefði viljað bregð­ast öðru­vísi við, að ég hefði viljað tala um þetta við mína nán­ustu og þá ekki síður að hún hefði getað rætt þetta við sína nán­ustu. En það er svo erfitt að ætla að fara að segja mann­eskju sem er að kveðja þessa jarð­vist hvernig hún eigi að gera það. Hún verður að ráða því sjálf.

En þessi reynsla sann­færði mig um að það sé skyn­sam­legt að ræða þetta. Ef ekki við maka sem mögu­lega vill ekki ræða þetta, þá vini eða aðra sem geta veitt stuðn­ing og ráð. Ég gerði það ekki og þess vegna hef ég ákveðið núna, þegar minn sjúk­dómur er far­inn af stað aftur, að ræða það opin­skátt og feimn­is­laust. Þetta er ólækn­andi sjúk­dómur og ég vil að mínir nán­ustu geti rætt þetta. Ég vil ekki að það sé verið að fara í kringum þetta eða vand­ræð­ast með þetta. Ég vil að þetta sé rætt feimn­is­laust en ekk­ert endi­lega alveg út í eitt.“

Valdi að hafa ástina í lífi sínu

Gunnar fann sína leið til þess að takast á við veik­indin og síðar sorg­ina en hann hefur stundað hlaup af miklu kappi allt frá árinu 2009. „Þetta hent­aði mér vel og mér fannst þetta gaman. Ég var reyndar með lak­ara ónæm­is­kerfi en gengur og ger­ist vegna sjúk­dóms­ins sem ég ber og þurfti því að hlaupa mikið á bretti í lík­ams­rækt­ar­stöð yfir vetr­ar­mán­uð­ina. Þá hefur maður tíma og næði til að hugsa og ég gerði til að mynda mikið af því þegar konan mín veikt­ist.

Í þessum aðdrag­anda öllum hugs­aði ég meðal ann­ars mikið um hvað ég vildi gera í einka­líf­inu. Hugsaði hvort að ég vildi vera einn eða kannski ger­ast atvinnu­hlaup­ari og ein­beita mér að því. En eftir því sem ég hugs­aði þetta meira fann ég að það var ekki það sem ég vildi. Ég hugs­aði um hvað við hjónin höfðum átt gott sam­band og að hún hefði verið minn besti félagi og vinur og það fannst mér eft­ir­sókn­ar­vert. Þess vegna fann ég út að ég vildi finna mér annan lífs­föru­naut og þá von­andi mann­eskju sem mér gæti liðið jafn­vel með og henni.

Nokkru eftir að konan mín féll frá var ég að ræða þetta við góðan vin minn, Unnar Stein Hjalta­son, sem spurði mig hreint út hvort ég væri með konu í huga. Ég neit­aði því en ját­aði að það væri þó kona sem ég gæti hugsað mér að bjóða út og hann hvatti mig til þess að gera það sem ég og gerði. Ég bauð þess­ari konu út að borða, hún heitir Þóra Helga­dóttir og nú erum við gift. Ef vinur minn hefði ekki ýtt á mig hefði þetta aldrei orðið, svo þetta er heldur betur gott dæmi um hvað það er dýr­mætt að tala við þá sem maður treystir. Ég sé svo sann­ar­lega ekki eftir því.“

Á vit ævintýranna

Eins og komið var inn á í upp­hafi er Gunnar á leið til Suð­ur­skauts­lands­ins í þeim til­gangi að hlaupa mara­þon. Með í för og á hlaupum ásamt Gunnari er Þóra eig­in­kona hans og vin­ur­inn Unnar Steinn ásamt eig­in­konu sinni, Unni Þor­láks­dóttur. Ferðin var pöntuð árið 2016 og hann seg­ist vissu­lega hafa hugsað á þeim tíma að margt gæti gerst sem kæmi í veg fyrir þessa ferð.

„Það þyrfti þó ekk­ert endi­lega að vera tengt þessum sjúk­dómi svo það yrði þá bara að koma í ljós. En svo gerð­ist það að blóð­krabb­inn fór aftur af stað síð­asta sumar og ég von­að­ist eftir að þurfa ekki að fara í með­ferð fyrr en í vor en átti svo að byrja í síð­ustu viku. Ég er því þakk­látur lækn­inum fyrir þetta útspil sem dugði til þess að ég er að fara í þessa ferð.“

„Það sem skiptir máli er að vera ekk­ert að fresta hlut­unum. Þú veist aldrei hvenær eitt­hvað stoppar þig, það þarf ekki að vera dauði heldur getur verið svo margt, en þá er kannski of seint að láta draumana ræt­ast.“ Mynd / Hallur Karlsson

Gunnar segir að ferðin eigi sér langan aðdrag­anda. „Árið 2015 hlupum við félag­arnir mara­þon í Tókýó og eftir það var ég að hugsa að þetta væri önnur heims­álfan sem ég hefði hlaupið mara­þon í. Var svo skráður í mara­þon í Banda­ríkj­unum um haustið og þar með fædd­ist þessi hug­mynd að hlaupa í öllum heims­álf­unum. Ég spurði því þennan góða vin minn hvort hann væri ekki til í þetta og það tók hann, held ég, tvær og hálfa sek­úndu að sam­þykkja þetta. Við tókum Afríku 2016, Eyjaálfu 2017, Suður-Ameríku 2018 og svo er það núna Suð­ur­skauts­landið 2019. Ef þetta tekst verðum við Unnar fyrstir Íslend­inga til þess að klára álf­urnar sjö og eig­in­kon­urnar verða þá að klára sínar sjöttu álfur.“

Gunnar segir að þarna suður frá sé farið að halla sumri og að hlaupið sé haldið á eyja­klasa sem teygir sig í átt­ina að Suður-Ameríku. „Þarna eru stór­þjóðir með sínar rann­sókn­ar­stöðvar og hlaupið er frá þeirri rúss­nesku og að öðrum slíkum á svæð­inu og aftur til baka. Það er hlaupið á grófum mal­ar­vegum og allra veðra von en ef við erum heppin fáum við hefð­bundið sunn­lenskt vetr­ar­veður með hita­stigi frá núll og niður í fjórar gráður.“

Aðspurður um hvort að hann væri ekk­ert hræddur, segir Gunnar ein­fald­lega: „Alls ekki. Við hvað ætti maður að vera hræddur? Ég lifi í núinu sem er sama jafn­væg­is­listin og allir þurfa að stunda. Það sem skiptir máli er að vera ekk­ert að fresta hlut­unum. Þú veist aldrei hvenær eitt­hvað stoppar þig, það þarf ekki að vera dauði heldur getur verið svo margt, en þá er kannski of seint að láta draumana ræt­ast.“

Mynd / Hallur Karlsson

Sjá: „Eina svarið sem ég fékk ekki var: Hvar er mamma núna?“

Sjá líka: „Það er eng­inn sem grípur mann“