Bandalag íslenskra lista­manna stendur nú fyrir könnun meðal félags­manna aðild­ar­fé­laga sinna um hvernig lista­mönnum hefur gengið að fá lausn mála sinna í úrræðum Vinnu­mála­stofn­unar vegna tekju­missis sem þeir hafa orðið fyrir vegna kór­ónu­veiru­far­ald­ur­ins.

Hlynur Helgason mynd­list­ar­maður situr í stjórn Sambands íslenskra mynd­list­ar­manna (SÍM) og er í mats­nefnd úthlut­unar hjá Mynd­list­ar­sjóði. Hann segir vís­bend­ingar benda til þess að margir sjálf­stætt starf­andi lista­menn séu í vondri stöðu og lendi á milli skips og bryggju í kerf­inu þegar kemur að því að sækja um bætur á móti tekju­missi hjá Vinnu­mála­stofnun.

„Staðan er almennt mjög vond,“ segir Hlynur. Hann segir stöð­una vissu­lega vera breyti­lega á milli stétta innan lista­heims­ins en almennt blasi mikil óvissa við lista­mönnum.

„Við vitum ekki hvernig þró­unin verður í þess­ari kreppu en ef við miðum við síð­ustu kreppu þá þorn­aði sala á mynd­list alveg upp. Það tók fimm til sex ár að ná ein­hverri sölu upp aftur,“ segir hann og bætir við að aðgerðir stjórn­valda við að koma til móts við lista­menn muni vissu­lega laga stöð­una hjá ein­hverjum lista­mönnum en þau úrræði dugi skammt.

Mynd­list­ar­sjóður fékk til að mynda 57 millj­ónir auka­lega til að veita í styrki til sjálf­stætt starf­andi lista­manna til að sporna gegn efna­hags­á­hrifum COVID-19 innan stétt­ar­innar.

Hlynur segir rúm­lega 300 lista­menn hafa sótt um styrk úr þeim sjóði og rúm­lega 100 fá styrk. „Þannig að þetta lagar stöð­una að ein­hverju leyti hjá ein­hverjum lista­mönnum.“

Hann segir marga lista­menn ná að dekka fastan kostnað, svo sem efn­is­kostnað og leigu á vinnu­stofu, með lista­verka­sölu. En þegar kreppa blasir við dregst lista­verka­salan saman og lista­menn sjá ekki fram á að ná endum saman með þessu áfram­haldi. „Fólk er farið að finna fyrir áhrif­unum,“ segir Hlynur.

Lenda á milli skips og bryggju í kerfinu

Könnun á úrræðum Vinnu­mála­stofn­unar fyrir sjálf­stætt starf­andi lista­menn stendur yfir. Nið­ur­stöður liggja ekki fyrir en Hlynur segir umræð­una innan mynd­lista­heims­ins benda til þess að margir lista­menn lendi á milli skips og bryggju í kef­inu þegar komi að því að sækja um bætur í tíma­bundnum sam­drætti vegna kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins.

„Þetta fer auð­vitað eftir lista­mönnum. Sumir hafa verið mjög skipu­lagðir og alltaf greitt trygg­ing­ar­gjald en aðrir hafa ekki haft nógu miklar tekjur til að ráða við það. Svo eru enn aðrir sem hafa greitt ein­hvern hluta en ekki nóg til að geta sótt um bætur á móti skertum tekjum. Þeir sem hafa svo ekki greitt trygg­ing­ar­gjald eru í vondum málum,“ segir Hlynur.

Hann tekur fram að það sé hugur í mönnum og að margt fólk bíði nú og voni að ástandið muni batna sem fyrst.

Listasnautt umhverfi leiðin að þunglyndi

Umræðan um mik­il­vægi listar og menn­ingar er oftar en ekki fylgi­fiskur umfjöll­unar um kjör og starfs­um­hverfi lista­manna. Spurður út í gagn­rýn­is­raddir sem heyr­ast gjarnan þegar mál­efni lista­manna eru til umfjöll­unar, þar sem lista­mönnum er sagt að fá sér „alvöru­vinnu“ segir Hlynur: „Við getum sagt að listin hefur verið ein­kenni mann­legs sam­fé­lags áður en menn fóru að tala. Þessi hug­mynd um að menn þurfi bara að borða, drekka og hafa húsa­skjól til að lifa af, það er búið að afsanna hana.“

Hann segir lista­snautt umhverfi leið­ina að þung­lyndi. „Það er nauð­syn­legt að byggja upp fjöl­breytt umhverfi. Listin leiðir af sér mikla nýsköpun og þróun og skapar fjöl­breytt sam­fé­lag. Það er sér­stak­lega mik­il­vægt að hlúa að list­greinum í litlum sam­fé­lögum og fámennum löndum.“