Eftir Ingrid Kuhlman

Nú er ár liðið síðan stjórn­völd um allan heim hvöttu starfs­menn að vinna heima. Hvaða áhrif hefur heima­vinnan haft á starfs­menn? Dr. Mark van Vugt, pró­fessor í vinnu­sál­fræði við VU háskól­ann í Amster­dam, kann­aði það ásamt 30 alþjóð­legum kol­legum í fag­inu.

Árs fjárvinna ekki fagnaðarefni

„Fæstir líta á árs fjar­vinnu sem fagn­að­ar­efni. Flestir starfs­menn hafa upp­lifað bæði hæðir og lægðir. Síð­ast­liðið sumar var ljós við enda gang­anna og fólk gerði ráð fyrir að mæta á skrif­stof­una eftir sum­ar­frí. En svo jókst fjöldi smita aftur og ljósið dofn­aði“, segir van Vugt.

„Það verður að hafa í huga að allar rann­sóknir á fjar­vinnu fyrir tíma kór­ónu­veirunnar sner­ust um heima­vinnu sem var stunduð af frjálsum vilja. Starfs­menn litu á vinnu­dag­inn heima sem nokk­urs konar hátíð­ar­dag; þeir sváfu út, fengu sér gott kaffi og lásu blöðin í róleg­heitum. En þegar hver ein­asti dagur er hátíð­ar­dagur fær fólk nóg.“

Hætta á einangrun

Það hvort starfs­menn græða á fjar­vinnu ræðst mikið til af per­sónu­legum og félags­legum þáttum, að sögn van Vugt. „Inn­hverfir ein­stak­lingar (intróvertar), fólk sem vinnur sjálf­stætt og þeir sem eru hræddir við að smit­ast þríf­ast betur heima. Fjar­vinna reyn­ist úthverfum ein­stak­lingum (extró­vertum) mun erf­ið­ari, þeir þurfa meiri örvun og þegar hana vantar glíma margir þeirra við skap­sveiflur, verða eirð­ar­lausir og þjást af svefn­leysi. Þeir sem vinna í teymum, ein­hleypir og útlenskir starfs­menn sem hafa ekki stórt félags­legt tengsla­net eiga einnig erf­ið­ara með fjar­vinnu.“

Skortur á sköpun

Síðan far­ald­ur­inn hófst höfum við verið stödd í völ­und­ar­húsi reglna. Við þurfum að halda fjar­lægð, nota grímur og megum ekki sitja þétt saman í mötu­neyt­inu. Sköpun á sér oft stað þegar við spjöllum óform­lega við sam­starfs­mann. Þó að netið bjóði upp á ýmsa mögu­leika til að líkja eftir þessum óform­legu félags­legu sam­skiptum, kemst það ekki í hálf­kvisti við per­sónu­leg sam­skipti.

Faraldurinn kallar á aðra tegund leiðtoga

Van Vugt segir að bilið milli stjórn­enda og starfs­manna hafi minnkað. „Allt sem gefur til kynna vald stjórn­enda er horfið, eins og til dæmis jepp­inn, einka­skrif­stofan og rit­ar­inn. Stjórn­and­inn situr fyrir framan skjá líkt og starfs­menn hans og getur aðeins haft áhrif með sér­þekk­ingu sinni.“ Að sögn van Vugt kallar heims­far­ald­ur­inn á aðra teg­und leið­toga. „Þó að við höfum til­hneig­ingu til að reiða okkur á karl­kyns leið­toga í kreppum, hafa kven­leið­togar nú greini­legt for­skot“, segir hann. „Rann­sókn­irnar sýna að kven­kyns leið­togar eru sterk­ari í sam­skiptum, taka minni áhættu og huga meira að hrein­læti.“

Höfundur er fram­kvæmda­stjóri Þekk­ing­ar­miðl­unar og FKA-félags­kona.