„Þjóðir heims verða að reglu­væða vímu­efni til þess að ná aftur stjórn­inni. Vímuefni geta verið vara­söm og í vel flestum þeim löndum sem ég hef heim­sótt er auð­veld­ara fyrir börn að kaupa ólög­leg vímu­efni en áfengi og tóbak,“ segir leynilög­reglu­mað­ur­inn fyrr­ver­andi Neil Woods í við­tali við Hamp­kastið, umræðu­þátt Hamp­fé­lags­ins, en Woods hélt erindi á  alþjóð­legri ráð­stefnu sem félagið stóð fyrir um miðjan októ­ber síð­ast­lið­inn. Woods sem starf­aði bresku lög­regl­unni um ára­bil og tókst þar á við harðsvíraða glæpa­menn, hvetur íslensk stjórn­völd til að hefja ferlið til lög­leið­ingar sem fyrst.  

Woods lýsir því í við­tal­inu hvernig hann byggði upp tengsl í glæpa­heim­inum til þess að safna upp­lýs­ingum um sölu og inn­flutn­ing ólög­legra vímu­efna. Í fyrstu hafði hann óbilandi trú á verk­efn­inu en hún dofn­aði smám saman og hvarf fyrir fullt og allt eftir stóra aðgerð í Nort­hampton. Woods hafði þar ving­ast við umfangs­mikla glæpa­menn og viðað að sér nöfnum, síma­núm­erum og tengt saman helstu per­sónur og leik­endur. Þegar málið var orðið skot­helt voru hund­ruð lög­reglu­manna kall­aðar til og voru hand­tökur fjöl­margar. Í kjöl­farið voru áhrifin af aðgerðin metin og nið­ur­staðan var reið­ar­slag fyrir Woods. Talið var að sú röskun sem varð á fíkni­efna­mark­aðnum í Nort­hampton hefði ein­göngu sam­svarað tveimur klukku­stundum.

Starfið hafði gríð­ar­lega nei­kvæð áhrif á sál­ar­líf Woods en hann þurfti oft að not­færa sér neyð fólks sem glímdi við vímu­efnafíkn í stað þess að veita aðstoð. Þá varð hann bæði vitni að miklu ofbeldi og varð fyrir því sjálfur. „Það var í Leicester árið 2001 sem ég keypti í fyrsta skipti heróín af barni. Það var sjald­gæft í þá daga en þykir eðli­legt í dag. Þetta var góður drengur en á hálfu ári í brans­anum breytt­ist hann í óarg­ar­dýr. Í síð­asta skipti sem ég keypti af honum þá lamdi hann höfð­inu á mér í ljósa­stór án nokk­urs fyr­ir­vara eða til­efnis, lík­lega til að sýna mér hver væri með valdið. […] Í fullri ein­lægni þá get ég ekki sagt þér hversu oft ég hélt að ég væri að fara deyja. Ég var oft smeykur en þetta var starfið mitt og ég vildi rækja það eftir bestu getu.“

Berst fyrir afglæpavæðingu

Woods starfar í dag fyrir alþjóð­legu sam­tökin LEAP (Law Enforcement Action Partners­hip) sem stofnuð voru í Banda­ríkj­unum árið 2002 af fimm lög­reglu­mönnum sem sáu að fíkni­efna­stríðið var tækni­lega tapað. Í sam­tök­unum eru auk lög­reglu­manna aðrir starfs­menn rétt­ar­vörslu­kerfa, til að mynda fanga­verðir, dóm­arar, sak­sókn­arar og lög­menn, og berj­ast þau fyrir afglæpa­væð­ingu vímu­efna­neyslu og eft­ir­liti með fíkni­efna­mörk­uðum í gegnum reglu­væð­ingu. „Með því móti stöðvum við fyrir fjár­streymi til skipu­lagðra glæpa­hópa og þar með mögu­leika þeirra til að seil­ast til valda, til dæmis í stjórn­málum, með þeirri spill­ingu sem því fylgir. Þann hagnað sem mynd­ast má svo nota til þess að aðstoða það fólk sem lendir í vand­ræðum með vímu­efna­neyslu sína,“ segir Woods og bætir við að það sé stað­reynd að um 90 pró­sent þeirra sem nota ólög­leg vímu­efni geri það án þess að þróa með sér fíkn. Hlut­fallið sé meira að segja hærra hjá þeim sem nota kanna­bis­efni.

Starf­semi LEAP hefur þró­ast í gegnum árin frá því að vera jafn­ingja­fræðsla lög­reglu­manna í Banda­ríkj­unum yfir í það að vera fjöldi fyr­ir­les­ara sem ferð­ast um allan heim. „Við erum hratt stækk­andi hópur og við sinnum allt frá Sam­ein­uðu þjóð­unum og niður í gras­rót­ina. Og það er mik­il­væg­ast að vinna í gras­rót­inni og stækka sam­tökin.“

Þá hvetur Woods íslensk stjórn­völd að huga að þessum málum sem fyrst. Margt gott sé að ger­ast víða um heim, til dæmis í Sviss þar sem heróín hefur verið reglu­vætt og í Kólumbíu þar sem stefnir í að kókaín verði afglæpa­vætt. Allar slíkar aðgerðir minnki umsvif glæpa­hópa, dragi úr ofbeldi, létti á rétt­ar­vörslu­kerf­inu og hrein­lega bjargi manns­lífum.

Þáttinn má sjá í heild sinni hér að neðan en einnig má hlusta á hann á öllum streym­isveitum eins og Spotify.

Gunnar Dan Wiium, stjórn­ar­maður í Hamp­fé­lag­inu, tók við­talið við Neil Woods, Andri Karel sá um skrif og Mickael Lakhlifi sá um tækni­mál. 

Nánar má lesa um starf­semi Hamp­fé­lags­ins á heima­síð­unni hamp­felagid.is.